Giữa hai nhà thông gia, hoa là món lễ vừa đủ: có ý mà không nặng, đẹp mà không ai phải tính chuyện đáp lại cho cân. Hợp nhất là bó hoa tông ấm, cỡ vừa, do bà hoặc mẹ của nhà đến thăm trao cho bà hoặc mẹ nhà kia, vào lần đầu hai nhà gặp mặt, khi thông gia ốm khỏi, khi có cháu chung chào đời hay khi thông gia lên chơi lần đầu.
Quan hệ thông gia là một kiểu quan hệ đặc biệt trong gia đình Việt: hai nhà ngang vai, cùng thương một đôi con, nhưng lại ít khi gặp nhau và có khi khác hẳn nhau về nếp sống, vùng miền. Một bó hoa đúng lúc giúp hai bên bớt khách sáo. Bài này dành cho bố mẹ hai bên lẫn đôi vợ chồng trẻ, người thường đứng giữa làm cầu nối.
Vì sao hoa hợp với quan hệ giữa hai nhà thông gia
Giữa hai nhà thông gia, quà cáp là chuyện tế nhị. Quà quá đắt khiến nhà kia lo phải đáp lại cho xứng, quà quá sơ sài lại bị nghĩ là xem nhẹ. Thêm vào đó, mỗi nhà một hoàn cảnh: có nhà khá giả ở phố, có nhà làm nông ở quê. Một món quà thể hiện sự quý trọng mà không phô ra chênh lệch là điều không dễ chọn.
Hoa giải được bài toán ấy khá gọn. Giá trị của bó hoa nằm ở sự chu đáo hơn là ở số tiền; nhà nhận không cần đáp lễ bằng hiện vật; và bó hoa để lại dấu vết dễ chịu trong nhà vài ngày sau. Với những bà mẹ, bà nội bà ngoại vốn là người giữ mối liên lạc giữa hai nhà, một bó hoa trao tận tay còn là cách mở đầu câu chuyện tự nhiên.
Dĩ nhiên ở nhiều nơi, nhất là ở quê, lễ vật giữa hai nhà vẫn theo nếp riêng: trầu cau, chè, bánh, hoa quả. Hoa không thay những lễ ấy, và cũng không nên đem ra so với chúng. Hoa chỉ đi kèm, hoặc dùng trong những lần thăm nhau không có lễ, khi hai nhà đã thân hơn.
Lần đầu bố mẹ hai bên gặp nhau
Bối cảnh. Ở nhiều gia đình, trước lễ dạm ngõ hay ăn hỏi có một lần bố mẹ hai bên gặp nhau, có khi ở nhà nhà gái, có khi ở một bữa cơm bên ngoài. Đây chưa phải nghi lễ, nhưng là lần đầu hai nhà nhìn nhau như người sắp thành họ hàng.
Ai mang hoa. Nhiều nơi quen nhà trai sang nhà gái trước, nên nhà trai thường là bên mang theo chút quà. Một bó hoa do mẹ chú rể trao cho mẹ cô dâu là cử chỉ được đánh giá cao. Nếu gặp ở nhà hàng, hoa nên nhỏ gọn, để trên bàn trong suốt bữa ăn.
Tặng ai. Bà trao cho bà, mẹ trao cho mẹ là cách tự nhiên nhất. Nếu nhà gái còn ông bà sống cùng, hỏi con mình có nên chuẩn bị thêm bó nhỏ cho bà không.
Chọn hoa. Tông ấm, nhã: hồng phấn, kem, vàng nhạt, cát tường tím nhạt. Tránh bó hoa quá to, giấy gói quá cầu kỳ, dễ bị hiểu là muốn thể hiện. Tránh hoa toàn trắng vì nhiều người lớn tuổi để ý.
Lời nói. Ngắn và khiêm tốn. Lời trao hoa đơn giản như “Chị nhận cho em bó hoa, mừng hai nhà được gặp nhau” là đủ. Cách xưng hô giữa hai bên thông gia mỗi vùng một kiểu: anh chị, ông bà, bác, có nơi gọi theo tên con. Con cái nên hỏi trước bố mẹ hai bên định xưng hô với nhau thế nào để bố mẹ khỏi lúng túng ngay câu đầu tiên.
Những dịp thăm nhau sau ngày cưới
Sau đám cưới, hai nhà thông gia gặp nhau ít hơn, mỗi lần gặp lại thường gắn với một dịp. Bảng dưới gợi hoa hợp với từng dịp; nếu nhà có nếp riêng, theo nếp nhà.
| Dịp | Hoa hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Thông gia lên chơi nhà mình lần đầu | Bình hoa tươi bày sẵn trong phòng khách, phòng nghỉ của khách | Không cần trao, bày sẵn là lời chào đón |
| Thông gia ốm khỏi, ra viện về nhà | Bó hoa màu ấm, ít mùi, kèm lời hỏi han | Đợi về nhà mới mang; ở viện nên hỏi trước |
| Có cháu chung chào đời | Hai nhà tặng hoa cho nhau, mừng “lên chức” ông bà | Hoa ít mùi, đặt xa chỗ bé |
| Sinh nhật hoặc dịp riêng của thông gia | Bó nhỏ, nhờ con cái mang sang hoặc đặt giao | Không phải năm nào cũng cần; dịp tròn tuổi thì nên có |
| Tết, thăm nhau đầu năm | Vài cành hoa tông ấm, kèm lễ Tết theo nếp hai nhà | Hoa đi kèm, không thay lễ |
| Nhà thông gia có việc buồn | Theo phong tục viếng của địa phương | Hỏi con cái cách làm cho phải, không tự ý |
Không cần dịp nào cũng tặng hoa. Quan hệ thông gia bền nhờ sự đều đặn vừa phải: hỏi han lúc ốm đau, có mặt lúc có việc, nhớ những ngày quan trọng. Một bó hoa đúng lúc có sức nặng hơn nhiều bó hoa định kỳ, và để lại cảm giác nhà bên kia thật sự nhớ tới mình chứ không chỉ làm cho đủ lễ.
Thông gia khác vùng, khác nếp
Ngày nay nhiều đôi vợ chồng đến từ hai vùng khác nhau: một người miền Bắc, một người miền Nam; một người ở phố, một người ở quê; có khi một bên là người nước ngoài. Hai nhà thông gia vì thế có thể khác nhau từ cách xưng hô, cách mời khách tới quan niệm về hoa.
Ở nhiều nhà miền Bắc, hoa cắt cành cắm bình là chuyện thường ngày, nhất là ở phố. Ở một số vùng quê, hoa dùng chủ yếu vào lễ Tết, ngày rằm, nên một bó hoa tặng riêng có khi khiến chủ nhà bất ngờ, thậm chí hơi ngượng. Ở một số gia đình miền Nam, người ta lại quen chưng hoa trái nhiều màu và không ngại màu rực. Đây chỉ là những thói quen thường thấy, không phải quy tắc.
Khi chưa hiểu nếp nhà thông gia, đôi vợ chồng trẻ là người biết rõ nhất. Bố mẹ nên hỏi con: mẹ bên ấy có thích hoa không, nhà có hay cắm hoa không, có kiêng màu gì không. Câu hỏi ấy tưởng nhỏ nhưng tránh được cảnh mang một bó hoa trắng to tới nhà một cụ bà ở quê vốn coi hoa trắng là hoa tang.
Với thông gia người nước ngoài, phong tục hoa của nước họ có thể rất khác. Ở một số nước, loài hoa hay số bông có ý nghĩa riêng. Hỏi con dâu hoặc con rể là cách chắc nhất, vì họ biết cả phép lịch sự của gia đình mình; đừng dựa vào những danh sách chung trên mạng.
Con cái làm cầu nối: chọn hoa hộ, nhắc ngày hộ
Bố mẹ hai bên thường ngại liên lạc trực tiếp với nhau, nhất là trong vài năm đầu. Đôi vợ chồng trẻ vì vậy là cầu nối tự nhiên: biết sở thích cả hai bên, biết những dịp quan trọng, biết khi nào bên kia có chuyện cần hỏi han.
Con dâu có thể nhắc mẹ chồng: “Tuần sau là sinh nhật mẹ con, mẹ có muốn gửi hoa không, con đặt giúp mẹ.” Con rể cũng nhắc được bố mẹ mình khi bố mẹ vợ vừa ốm dậy. Chỉ một lời nhắc, bố mẹ đã có cơ hội thể hiện sự quan tâm với thông gia mà không phải tự nhớ hết mọi ngày.
Khi chọn hoa hộ, con nên chọn theo người nhận chứ không theo gu của bố mẹ mình. Mẹ chồng thích hoa rực, mẹ đẻ lại thích hoa nhã, thì bó hoa mẹ chồng gửi mẹ đẻ nên nhã. Lời nhắn đứng tên bố mẹ, viết theo giọng bố mẹ, không viết theo giọng của người trẻ.
Một lưu ý: đừng để việc làm cầu nối thành gánh nặng hay thành chỗ so sánh. Nếu một bên nhiệt tình hơn bên kia, con cái đừng ép bên ít nhiệt tình phải “đáp lại”. Mỗi nhà một cách thể hiện; giữ cho hai bên thấy thoải mái quan trọng hơn giữ cho hai bên ngang nhau.
Những điều nên tránh giữa hai nhà
Một bó hoa có thể làm hai nhà gần nhau hơn, nhưng cũng có thể vô tình tạo khoảng cách nếu đi kèm những điều sau:
- Bó hoa quá lớn, quá sang so với hoàn cảnh nhà thông gia, khiến nhà kia thấy áp lực phải đáp lại.
- Lời nhắn có ý so sánh, khoe khoang, hoặc nhắc tới chuyện tiền bạc, của hồi môn, nhà cửa.
- Đăng ảnh bó hoa tặng thông gia lên mạng xã hội khi chưa hỏi ý nhà kia.
- Gửi hoa tới nhà thông gia đúng lúc nhà ấy đang có việc buồn mà không hỏi trước phong tục.
- Tặng hoa thông gia nhưng quên ông bà nội ngoại đang sống cùng nhà ấy.
- Dùng bó hoa để “làm lành” thay cho một cuộc nói chuyện thẳng thắn khi hai nhà có hiểu lầm.
Phần lớn những điều này đều tránh được nếu bố mẹ hỏi con cái trước. Đôi vợ chồng trẻ biết rõ nhà bên kia hơn ai hết.
Ngược lại, có vài điều nhỏ mà nhà nào cũng quý: nhớ đúng tên và cách xưng hô của ông bà bên kia, hỏi han sức khoẻ trước khi chúc mừng, nhắc tới đứa con của nhà kia bằng lời khen thật lòng. Một bó hoa đi kèm những điều ấy gần như không bao giờ sai.
Khi giữa hai nhà có chuyện không vui
Hiểu lầm giữa hai nhà thông gia không hiếm: chuyện sính lễ, chuyện cưới hỏi tổ chức ở đâu, chuyện con cái về nhà nội hay nhà ngoại nhiều hơn, chuyện cách nuôi cháu. Khi ấy, nhiều người nghĩ tới một bó hoa như một lời xin lỗi. Hoa có thể giúp, nhưng chỉ khi nó đi sau một cuộc nói chuyện, không phải thay cho nó.
Nếu muốn mở lời, cách nhẹ nhàng là nhờ con cái nói trước, rồi bố mẹ sang thăm, mang theo bó hoa nhỏ và một lời chào thật lòng. Không nhắc lại chuyện cũ khi trao hoa. Để câu chuyện chính diễn ra sau, khi hai bên đã ngồi xuống.
Cũng có những mối quan hệ thông gia mãi chỉ ở mức lịch sự. Đó không phải thất bại. Hai nhà vẫn có thể giữ phép với nhau vào những dịp lớn, và để đôi vợ chồng trẻ sống cuộc sống của mình. Một bó hoa đúng dịp, một lời hỏi thăm lúc ốm đau là đủ để giữ sợi dây ấy không đứt.
Đôi vợ chồng trẻ đứng giữa nên giữ vai trung lập: không kể với bên này những điều bên kia phàn nàn, không chọn phe. Khi hai nhà còn căng, con cái có thể thay bố mẹ gửi một bó hoa nhỏ vào dịp sinh nhật của bên kia, đứng tên chính mình, để giữ mối liên hệ mà không bắt bố mẹ phải bước qua tự ái.
Câu hỏi thường gặp
Lần đầu bố mẹ hai bên gặp nhau có cần mang hoa không?
Không bắt buộc, nhưng một bó hoa nhỏ tông ấm do mẹ nhà này trao cho mẹ nhà kia là cử chỉ được nhiều gia đình quý. Ở nhiều nơi, nhà trai sang nhà gái trước nên thường là bên mang quà. Hỏi con cái về nếp nhà bên kia trước khi chọn.
Hoa tặng thông gia nên chọn màu gì?
Màu ấm và nhã như hồng phấn, kem, vàng nhạt, tím nhạt thường an toàn. Tránh hoa toàn trắng vì nhiều người lớn tuổi gắn với việc tang. Nếu biết mẹ thông gia thích loài hoa nào, chọn đúng loài ấy là cách thể hiện sự để ý tốt nhất.
Thông gia ở xa, có nên đặt hoa giao tới nhà không?
Có, vào những dịp như sinh nhật tròn tuổi, ốm khỏi, mừng cháu chào đời. Nhờ con cái chọn mẫu hợp nếp nhà bên kia, lời nhắn đứng tên bố mẹ, và gọi điện ngay khi hoa tới để thông gia nghe giọng mình.
Hai nhà thông gia khác vùng miền thì tặng hoa thế nào cho hợp?
Hỏi con dâu, con rể về thói quen của nhà bên kia: có hay cắm hoa không, thích màu gì, có kiêng gì không. Mỗi vùng mỗi nếp, không có cách đúng chung. Một bó vừa phải, màu ấm, kèm lời chào thật lòng thường được đón nhận ở hầu hết các nhà.
Thông gia tặng hoa mình thì có cần đáp lại không?
Không cần đáp bằng hoa ngay. Một cuộc gọi cảm ơn, một lời nhắn, hoặc ghi nhớ để tặng lại vào dịp của nhà bên kia là đủ. Hoa giữa thông gia hay nhất là khi không ai phải tính chuyện cân đo đáp lễ.
Có nên nhờ con cái chọn và đặt hoa tặng thông gia không?
Nên. Con cái biết rõ sở thích của nhà bên kia, có thể chọn hợp hơn và đặt nhanh hơn. Bố mẹ chỉ cần duyệt mẫu và lời nhắn. Lời nhắn nên viết theo giọng bố mẹ, đứng tên bố mẹ, để nhà bên kia thấy đó là lời của thông gia chứ không phải của con.