Ngày 1/10 là Ngày Quốc tế Người cao tuổi do Liên Hợp Quốc đặt ra, dịp để nhớ tới những người lớn tuổi quanh mình, không chỉ ông bà ruột mà cả thầy cô đã nghỉ hưu, cựu đồng nghiệp, hàng xóm sống một mình. Một bó hoa màu ấm, cắm sẵn trong bình vững, kèm một buổi ngồi lại trò chuyện là món quà người già nhớ lâu.
Khác với mừng thọ, ngày 1/10 không cần tiệc hay nghi lễ. Điều làm người lớn tuổi vui là được nhớ tới, được hỏi chuyện. Bài này gợi ý nên tặng ai, chọn hoa hợp mắt và sức của người già, trao sao cho tự nhiên, và lưu ý khi tới viện dưỡng lão hay thăm người đang yếu.
Ngày 1/10 bắt nguồn từ đâu
Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chọn ngày 1/10 làm Ngày Quốc tế Người cao tuổi vào năm 1990, và năm 1991 là lần đầu ngày này được hưởng ứng. Mục đích là nâng nhận thức về những đóng góp của người cao tuổi, và về những vấn đề họ gặp khi xã hội già đi: sức khoẻ, cô đơn, phân biệt vì tuổi tác, quyền được sống độc lập và có phẩm giá.
Việt Nam là một trong những nước có dân số già đi nhanh. Nhiều gia đình có ông bà sống cùng, nhưng cũng ngày càng nhiều người già sống một mình hoặc chỉ hai ông bà khi con cái đi làm xa. Ngày 1/10 vì vậy không chỉ là chuyện của từng nhà mà còn là chuyện của khu phố, của những người hàng xóm.
Ngày này khác mừng thọ ở chỗ: mừng thọ gắn với một người, một tuổi tròn, có lễ có tiệc; còn 1/10 là ngày chung, không cần lý do riêng. Bạn có thể tặng hoa cho một người lớn tuổi mà bạn không biết họ bao nhiêu tuổi, chỉ cần biết họ đã có mặt trong đời bạn.
Tháng 10 ở miền Bắc trời đã dịu, mùa thu; ở miền Nam còn mùa mưa. Thời tiết dễ chịu hợp với những buổi thăm hỏi, ngồi lâu một chút bên tách trà.
Tặng hoa cho những người lớn tuổi nào
Ngoài ông bà, có nhiều người lớn tuổi đã từng chăm sóc, dạy dỗ, giúp đỡ bạn. Ngày 1/10 là cái cớ nhẹ nhàng để nhớ tới họ:
- Ông bà, bố mẹ đã lớn tuổi. Người gần nhất nhưng hay được tặng hoa chỉ vào Tết hay mừng thọ. Một bó hoa giữa năm làm ông bà ngạc nhiên.
- Thầy cô đã nghỉ hưu. Thầy cô cấp một, cấp hai có khi đã ngoài bảy mươi. Ngày 20/11 nhiều học trò tới, ngày 1/10 thì không ai, nên bó hoa càng được nhớ.
- Hàng xóm sống một mình. Bà cụ tầng dưới, ông cụ đầu ngõ hay ngồi trước cửa. Một cành hoa kèm câu hỏi thăm có khi là cuộc trò chuyện duy nhất của họ trong tuần.
- Cựu đồng nghiệp, sếp cũ đã nghỉ hưu. Người từng dạy bạn nghề, nay ít còn ai ghé thăm.
- Người cao tuổi ở viện dưỡng lão, trung tâm chăm sóc. Nếu bạn có người thân ở đó, hoa cho cả phòng sinh hoạt chung để mọi cụ cùng ngắm.
Nếu chỉ có thời gian cho một người, hãy chọn người ít được thăm nhất. Ông bà đông con cháu thường đã đủ hoa; một người sống một mình thì một cành hoa cũng đủ làm khác cả ngày.
Chọn hoa hợp mắt và sức người lớn tuổi
Hoa cho người già cần nghĩ tới thị lực, sức tay, khả năng chăm hoa và sức khoẻ. Bảng dưới gom những điểm cần để ý:
| Điều cần nghĩ tới | Nên | Tránh |
|---|---|---|
| Thị lực kém dần | Màu tương phản rõ: vàng, cam, đỏ, phối xanh lá | Tông pastel rất nhạt, trắng trên nền trắng, khó nhìn |
| Tay yếu, dễ làm đổ | Bình nặng đế rộng, giỏ có mút giữ nước | Bình cao, nhẹ, dễ đổ; bó hoa phải tự tháo cắm |
| Khó chăm hoa | Hoa cắm sẵn, hoa bền nhiều ngày, chậu cây ít tưới | Hoa mau tàn cần thay nước mỗi ngày |
| Hô hấp nhạy cảm | Hương nhẹ, ít phấn | Hoa hương rất nồng, nhiều phấn rơi |
| Gai, cành sắc | Loài không gai, gốc bọc gọn | Hồng còn gai, cành cứng nhọn |
| Kỷ niệm, thói quen | Loài quen thuộc với thời trẻ của họ | Loài lạ, cầu kỳ, không biết cách chăm |
Màu sắc rõ ràng giúp người già nhìn thấy và vui với hoa từ xa, không phải ghé sát mới thấy. Nhiều người lớn tuổi thích hoa quen từ vườn nhà ngày trước như cúc vàng, hoa hồng, hoa huệ, hoa sen mùa hè. Hỏi ông bà ngày xưa thích hoa gì, rồi mang đúng loài ấy tới, là món quà mang theo cả một câu chuyện.
Trao hoa: thời gian ngồi lại quý hơn bó hoa
Với người già, bó hoa là cớ, cuộc thăm mới là quà. Đừng đặt hoa rồi đi ngay. Dành ít nhất nửa giờ ngồi uống trà, nghe kể chuyện, hỏi về những điều họ thích nói: thời trẻ, nghề cũ, con cháu.
Ngồi xuống ngang tầm, nói rõ, chậm, đủ to nhưng không hét. Giới thiệu lại mình nếu lâu không gặp: "Cháu là Lan, con bà Tư ở đầu ngõ đây ạ." Người lớn tuổi đôi khi không nhận ra ngay, và câu giới thiệu giúp họ khỏi ngại.
Cắm hoa giúp luôn. Hỏi ông bà muốn đặt hoa ở đâu, mang bình ra, cắt gốc, đổ nước, đặt chỗ họ ngồi nhìn thấy. Nhiều cụ thích tự tay cắm, khi đó chỉ cần đưa từng cành và giữ bình cho vững.
Nếu ông bà bị suy giảm trí nhớ, hoa quen thuộc và câu chuyện cũ thường dễ kết nối hơn chuyện mới. Đừng sửa khi họ nhầm tên hay nhầm năm; cứ theo câu chuyện của họ. Một bông hoa giống hoa vườn ngày xưa có thể làm họ kể lại cả một đoạn đời.
Trước khi về, hẹn lần sau. Người già sống bằng những cái hẹn. "Tháng sau cháu lại ghé" làm bó hoa còn tiếp tục có ý nghĩa sau khi đã tàn. Và khi đã hẹn, hãy giữ lời; với người lớn tuổi, một lời hẹn bị quên buồn hơn là không hẹn gì.
Thăm viện dưỡng lão, người đang ốm yếu
Hỏi cơ sở trước. Nhiều viện dưỡng lão, trung tâm chăm sóc có quy định về giờ thăm, đồ mang vào, hoa tươi. Gọi hỏi trước, hoặc hỏi nhân viên lúc tới.
Hoa cho phòng chung. Một giỏ hoa cho phòng sinh hoạt chung để mọi cụ cùng ngắm thường được hoan nghênh hơn hoa riêng một người, nhất là khi có cụ không ai tới thăm.
Người đang ốm ở nhà. Chọn hoa ít phấn, hương nhẹ, đặt xa giường vừa đủ để nhìn thấy mà không vướng. Hỏi người chăm sóc trước khi mang vào phòng.
Không thay thăm hỏi bằng hoa. Nếu không tới được, gửi hoa kèm gọi điện. Người già thích nghe giọng nói hơn đọc thiệp.
Mang theo thời gian, không chỉ mang hoa. Ở viện dưỡng lão, nhiều cụ thích có người đọc báo, nghe kể chuyện, chơi cờ cùng. Nếu đi theo nhóm, hỏi nhân viên cụ nào ít người thăm để ngồi cùng một lúc.
Tránh ồn và đông. Đi thăm người cao tuổi không nên kéo đông người cùng lúc. Hai ba người, nói nhỏ, ngồi gần, là vừa.
Lời nhắn: chữ to, câu ngắn, nhắc kỷ niệm
Thiệp cho người già nên viết chữ to, rõ, mực đậm, câu ngắn. Gọi đúng cách bạn vẫn gọi họ. Vài mẫu:
- "Bà ơi, hoa cúc vàng như vườn nhà mình ngày xưa. Cháu thương bà."
- "Thầy ơi, ba mươi năm rồi em vẫn nhớ thầy dạy em viết chữ hoa. Chúc thầy khoẻ."
- "Bác Năm, cảm ơn bác sáng nào cũng trông giúp xe cho cả xóm. Ngày Người cao tuổi vui bác nhé."
- "Gửi các ông bà ở phòng chung, chúc mọi người một tuần nắng đẹp."
- "Ông ơi, chậu hoa này cháu sẽ ghé tưới cùng ông mỗi Chủ nhật."
Tránh những câu chúc nhắc tới tuổi già yếu, bệnh tật, hay "sống lâu trăm tuổi" với người không thích nói về tuổi. Người lớn tuổi nhiều người không thích bị đối xử như người bệnh. Lời nhắn hay nhất là lời coi họ là một người có câu chuyện, có đóng góp, chứ không chỉ là "người già".
Con cháu ở xa: gửi hoa về cho ông bà
Nhiều ông bà sống ở quê, con cháu đi làm, đi học ở thành phố. Ngày 1/10 là dịp gửi hoa về mà không cần đợi Tết hay mừng thọ. Hoa gửi từ xa cho người già nên là dạng cắm sẵn, đặt lên bàn là xong, không bắt ông bà phải tháo giấy, cắt gốc, tìm bình.
Báo trước cho người ở gần ông bà, như cô chú, hàng xóm thân, để có người ra nhận và cắm giúp nếu cần. Người lớn tuổi đôi khi ngại mở cửa cho người lạ, hoặc không nghe điện thoại báo giao hàng.
Hẹn gọi video đúng lúc hoa tới. Với nhiều ông bà, cái vui nhất là được nhìn thấy cháu trên màn hình trong lúc ôm bó hoa. Nếu ông bà không quen dùng điện thoại thông minh, nhờ người ở gần cầm máy giúp.
Kèm thiệp chữ to, kèm một tấm ảnh in của cháu nếu có. Ông bà hay đặt ảnh cạnh bình hoa và giữ ảnh rất lâu sau khi hoa tàn. Và nếu được, ghi lên thiệp một ngày hẹn về thăm, để ông bà có điều để chờ.
Lưu ý nhỏ để bó hoa không thành gánh nặng
Người già sống một mình thường khó tự dọn hoa tàn, thay nước. Bình hoa để quá lâu có mùi, thu hút côn trùng. Nếu tặng hàng xóm, hãy quay lại sau năm sáu ngày dọn giúp, hoặc chọn chậu cây nhỏ thay cho hoa cắt cành.
Kiểm tra sàn quanh chỗ đặt hoa: nước tràn, lá rụng trên sàn gạch có thể làm người già trượt ngã. Đặt bình trên bàn chắc, có đĩa lót, xa lối đi.
Sau khi hoa tàn, nếu là chậu cây, hỏi ông bà có muốn giữ không; nhiều cụ thích chăm một chậu cây nhỏ, coi như có thêm việc để làm mỗi sáng.
Nhà có mèo thì tránh ly. Người lớn tuổi nuôi mèo làm bạn khá nhiều, và họ thường không biết ly có hại cho mèo.
Hỏi về thuốc và bệnh nền nếu tặng kèm đồ ăn. Bó hoa thì an toàn, nhưng nhiều người hay mang kèm bánh ngọt, trái cây; người lớn tuổi có thể đang kiêng đường, kiêng muối theo dặn dò của bác sĩ. Hỏi con cháu của họ trước, hoặc chỉ mang hoa và thời gian của mình.
Đừng mang tới quá nhiều cùng lúc. Nhà người già thường đã đủ đồ, căn phòng nhỏ. Một bó vừa phải, một bình vững, đặt đúng chỗ, tốt hơn ba lẵng hoa choán hết bàn mà ông bà không biết để đâu.
Đừng biến ngày 1/10 thành buổi chụp ảnh làm từ thiện. Nếu nhóm bạn đi thăm người già ở khu phố hay viện dưỡng lão, hỏi ý trước khi chụp, chụp từ xa hoặc từ phía sau, không đăng ảnh người đang yếu. Phẩm giá của người được thăm quan trọng hơn bức ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Ngày Quốc tế Người cao tuổi là ngày nào?
Là ngày 1/10 hằng năm, do Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chọn năm 1990 và được hưởng ứng lần đầu năm 1991. Đây là dịp nâng nhận thức về đóng góp và nhu cầu của người cao tuổi, không phải ngày nghỉ lễ.
Ngày 1/10 khác mừng thọ thế nào khi tặng hoa?
Mừng thọ gắn với một người và một tuổi tròn, thường có lễ, có tiệc. Ngày 1/10 là ngày chung, không cần nghi lễ, hợp với một bó hoa nhỏ và một buổi ngồi chơi. Bạn có thể tặng cả những người lớn tuổi không phải người thân.
Màu hoa nào dễ nhìn với người lớn tuổi?
Màu tương phản rõ như vàng, cam, đỏ phối xanh lá thường dễ nhìn hơn các tông pastel nhạt hay trắng, vì thị lực người già kém dần. Bình hoa nên đặt chỗ đủ sáng để họ nhìn thấy từ chỗ ngồi quen.
Có nên tặng hoa cho người ở viện dưỡng lão không?
Có, nhưng hỏi cơ sở trước về quy định. Giỏ hoa cho phòng sinh hoạt chung để mọi cụ cùng ngắm thường được hoan nghênh, nhất là với những cụ ít người thăm. Chọn hoa ít phấn, hương nhẹ, có mút giữ nước.
Ông bà sống một mình có chăm được hoa không?
Nhiều cụ khó tự thay nước, dọn hoa tàn. Chọn hoa đã cắm sẵn trong giỏ có mút giữ nước, loài bền nhiều ngày, hoặc chậu cây ít tưới. Nếu được, quay lại sau vài ngày giúp dọn và trò chuyện thêm.
Nên viết gì trên thiệp tặng người lớn tuổi?
Chữ to, mực đậm, câu ngắn, gọi đúng cách bạn vẫn gọi họ, nhắc một kỷ niệm cụ thể. Tránh nhấn mạnh tuổi già yếu hay bệnh tật. Lời nhắn hay nhất là lời coi họ như một người có câu chuyện và đóng góp.