Không có một quy tắc chung toàn cầu về số bông chẵn hay lẻ. Ở Nga và một số nước Đông Âu, nhiều người hiểu số bông chẵn dành cho đám tang và tặng người sống thì dùng số lẻ. Ở nhiều cộng đồng Đông Á, số chẵn lại gợi "có đôi có cặp" cho dịp vui, nhưng số 4 thường bị tránh vì phát âm gần chữ "tử". Ở Việt Nam, không có một quy ước thống nhất; nhiều người chuộng số lẻ, cũng nhiều người chẳng đếm.
Vì vậy câu hỏi thực tế không phải "chẵn hay lẻ mới đúng" mà là "người nhận của mình có để ý chuyện này không". Bài này giải thích từng tập quán từ đâu ra theo cách hiểu phổ biến, khi nào nên đếm bông, khi nào không cần, và cách chọn an toàn khi chưa biết người nhận nghĩ gì. Ý nghĩa riêng của từng con số trong bó hồng (một bông, chín bông, chín mươi chín bông…) là chuyện khác, không bàn ở đây.
Tập quán số lẻ ở Nga và Đông Âu
Nếu có một nơi mà chuyện chẵn lẻ của bó hoa được để ý nhiều nhất, đó là Nga và một số nước Đông Âu láng giềng. Theo cách hiểu phổ biến ở đó, khi viếng mộ hay dự tang lễ, người ta đặt số bông chẵn; còn bó hoa tặng người sống trong dịp vui thì để số lẻ. Một bó hoa sinh nhật số chẵn, với nhiều người ở đó, giống như vô tình mang theo hình ảnh của tang lễ.
Nguồn gốc chính xác của tập quán này không có một lời giải thích duy nhất. Có cách giải thích rằng số chẵn gợi sự hoàn tất, khép lại, hợp với việc tiễn đưa; số lẻ gợi điều còn tiếp diễn, hợp với người đang sống. Dù lý do là gì, điều đáng chú ý là tập quán này vẫn được nhiều người giữ, nhất là thế hệ lớn tuổi.
Cũng theo cách hiểu phổ biến, với bó hoa rất lớn, nhiều người không còn đếm nữa, vì người nhận khó đếm được và mắt chỉ thấy một khối hoa. Tuy vậy, nếu bạn tặng hoa cho một người lớn tuổi đến từ những nước này, cẩn thận đếm một chút với bó nhỏ là cách tôn trọng không tốn gì.
Số chẵn, số 4 và cách hiểu ở Đông Á
Trong văn hoá Hán và nhiều nơi chịu ảnh hưởng, số chẵn gợi sự trọn vẹn, có đôi có cặp, nên hay được chuộng trong đám cưới, dịp mừng. Quà mừng thường đi thành cặp, lời chúc thường có "song hỷ". Với cách nhìn này, bó hoa cưới hay hoa mừng một cặp đôi số chẵn là tự nhiên.
Ngoại lệ đáng nhớ là số 4. Trong tiếng Hán, tiếng Nhật và tiếng Hàn, chữ chỉ số bốn đọc gần với chữ chỉ cái chết, nên nhiều người tránh con số này trong quà tặng, số tầng, số phòng. Với hoa, một bó bốn bông tặng người Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc có thể khiến người nhận không thoải mái dù họ không nói ra. Ở Nhật, số 9 cũng hay bị tránh vì một cách đọc của nó gần với chữ "khổ".
Những cách hiểu này dựa trên âm đọc, nên chúng không áp dụng ở mọi nơi dùng chữ số. Một người Pháp hay người Mỹ không có lý do gì để ngại số 4. Đây là lý do tại sao câu hỏi đầu tiên luôn là: người nhận lớn lên trong văn hoá nào, và họ có giữ nếp ấy không.
Ở Việt Nam: không có quy ước chung
Ở Việt Nam, chuyện chẵn lẻ của bó hoa không có một quy ước được mọi người cùng giữ. Nhiều người chuộng số lẻ, một phần vì cách hiểu từ châu Âu đi vào qua sách báo và các tiệm hoa, một phần vì nghe theo truyền miệng rằng "tặng hoa phải số lẻ". Cũng có người chuộng số chẵn cho hoa cưới, hoa mừng đôi vợ chồng, theo nếp có đôi có cặp. Nhiều người khác không đếm, chỉ để ý bó đầy hay thưa, màu hợp hay không.
Điều đáng để ý hơn với người Việt thường là loài và màu hoa trong dịp nào, hơn là số bông. Một bó cúc trắng hay cúc vàng tặng sinh nhật dễ gây hiểu lầm hơn một bó hồng số chẵn, vì nhiều người gắn cúc với việc thờ cúng và viếng. Chuyện màu và loài hoa kiêng được bàn kỹ ở một bài riêng.
Riêng hoa trên bàn thờ, nhiều gia đình có cách bày riêng theo nếp nhà, nhưng đó là chuyện cúng lễ chứ không phải hoa tặng, và mỗi nhà một khác. Khi tặng hoa cho một gia đình mà bạn biết rất coi trọng nếp cũ, hỏi người thân của họ là cách chắc nhất.
Tóm lược các cách hiểu về chẵn lẻ hay gặp
Bảng dưới gom những cách hiểu phổ biến, không phải quy tắc tuyệt đối. Trong mỗi nền văn hoá đều có người giữ, người không, và người trẻ thường ít để ý hơn người lớn tuổi.
| Nơi, cộng đồng | Cách hiểu phổ biến | Gợi ý khi tặng |
|---|---|---|
| Nga, một số nước Đông Âu | Số chẵn cho tang lễ, số lẻ cho người sống | Bó nhỏ để số lẻ |
| Cộng đồng người Hoa | Số chẵn gợi có đôi; tránh số 4 | Tránh 4 bông; chẵn lẻ khác ít quan trọng |
| Nhật Bản | Tránh số 4 và số 9 | Tránh hai số này với bó nhỏ |
| Hàn Quốc | Tránh số 4 | Tránh 4 bông |
| Việt Nam | Không có quy ước chung; nhiều người chuộng số lẻ | Để ý loài và màu hơn số bông |
| Tây Âu, Bắc Mỹ | Phần lớn không để ý | Chọn theo sở thích người nhận |
Nếu bạn không chắc người nhận thuộc nhóm nào, một bó số lẻ không có bốn hay chín bông là lựa chọn không chạm vào cách hiểu nào trong bảng. Đây không phải vì số lẻ mang may mắn, mà vì nó không gợi điều gì người nhận có thể ngại.
Ở Tây Âu và Bắc Mỹ: phần lớn người nhận không đếm
Ở phần lớn các nước Tây Âu và Bắc Mỹ, chuyện chẵn lẻ của bó hoa không được để ý nhiều. Tiệm hoa ở đó hay bán theo chục, theo nửa chục, và một bó mười hai bông hồng là hình ảnh quen thuộc của ngày lễ tình nhân. Người nhận ở đây thường chú ý tới độ tươi, cách cắm và lời nhắn kèm theo hơn là con số.
Điều đáng nói là trong cùng một nước vẫn có nhiều cộng đồng với nếp khác nhau. Một gia đình gốc Nga hay gốc Ukraina sống ở Đức vẫn có thể giữ nếp số lẻ; một gia đình gốc Hoa sống ở Mỹ vẫn có thể tránh số 4. Vì vậy, quốc tịch hay nơi sống của người nhận chỉ là gợi ý ban đầu. Điều chính xác hơn là gốc gác gia đình và thói quen của chính người đó, những điều bạn thường chỉ biết khi đã quen họ một thời gian hoặc hỏi được người thân của họ.
Với đồng nghiệp người nước ngoài mới quen, cách an toàn là chọn bó số lẻ, không có bốn hay chín bông, rồi để ý phản ứng của họ. Nếu họ không bận tâm, lần sau bạn có thể thoải mái hơn.
Khi nào nên đếm, khi nào không cần
Nên đếm với bó nhỏ, dưới khoảng mười bông. Ở cỡ này người nhận nhìn là đếm được, nên con số thành một phần của thông điệp. Với người nhận lớn tuổi hoặc đến từ nơi giữ nếp chẵn lẻ, bỏ ra mười giây đếm là đáng.
Không cần đếm với bó lớn, bó trộn nhiều loài. Một bó có hồng, cúc nhỏ, baby và lá phụ thì không ai đếm được, và cũng không ai nghĩ tới việc đếm. Lúc này hãy tập trung vào màu sắc và sự cân đối.
Nên hỏi khi tặng hoa cho dịp quan trọng với gia đình có nếp riêng. Lễ ra mắt, mừng thọ, đám hỏi là những dịp nhiều gia đình giữ nếp cũ. Hỏi người thân của họ một câu chẳng mất gì, và tránh được một chi tiết có thể làm người lớn phật lòng.
Không cần lo lắng quá với bạn trẻ, đồng nghiệp ngang tuổi. Phần lớn người trẻ ở đô thị không để ý chẵn lẻ. Lo lắng quá mức vào con số dễ làm bạn quên những điều quan trọng hơn: bó hoa có hợp người nhận không, lời chúc có thật lòng không.
Đặt hoa theo số bông: dặn tiệm thế nào
Khi đặt hoa có yêu cầu về số bông, nhiều tiệm sẽ làm theo, nhưng nếu không dặn rõ, con số có thể thay đổi vì thêm hoa phụ hay đổi bông hỏng. Vài bước để chắc chắn:
- Nói rõ con số và loài nào được đếm. Ví dụ "bảy bông hồng, hoa phụ không tính". Nếu không nói, tiệm có thể hiểu là tổng số bông.
- Nói lý do nếu con số quan trọng với người nhận. Người bó hoa sẽ cẩn thận hơn khi biết đây không phải con số tuỳ ý.
- Dặn không thay bằng số khác nếu thiếu hàng. Thà gọi lại hỏi còn hơn tự thêm một bông cho đầy.
- Xin ảnh bó thật trước khi giao. Đếm lại trên ảnh, nhất là với bó dưới mười bông.
Nếu bạn không rõ người nhận có để ý chẵn lẻ không và muốn cân nhắc cùng người làm hoa, để lại số ở khung Đặt hoa cuối bài, Hoa Vui gọi lại cùng chọn mẫu.
Đừng để con số thành áp lực
Một số người biến chuyện chẵn lẻ thành nỗi lo: sợ tặng sai số thì gặp chuyện không may, sợ người nhận nghĩ mình thiếu hiểu biết. Thực tế, phần lớn những tập quán này là cách người ta gắn ý nghĩa vào con số theo ngôn ngữ và lịch sử của mình, không phải điều quyết định vận may của ai. Biết chúng để tôn trọng người nhận, không phải để sợ.
Nếu lỡ tặng một bó có số bông mà người nhận ngại, cách xử lý tốt nhất là thật thà: "mình không biết điều này, cảm ơn bạn đã nói". Một lời giải thích ngắn, không bào chữa, thường làm người nhận nhẹ lòng hơn mọi bó hoa đền bù.
Cuối cùng, nhiều người nhận hoa nhớ cảm giác được nghĩ tới hơn là nhớ có bao nhiêu bông. Con số chỉ là một chi tiết nhỏ trong cả câu chuyện của bó hoa.
Nếu bạn là người nhận và thấy bó hoa có con số mình ngại, hãy nhớ người tặng gần như chắc chắn không có ý xấu. Phần lớn người tặng không biết những tập quán này, hoặc biết theo một phiên bản khác. Một lời cảm ơn trọn vẹn, rồi nếu thấy cần, nhẹ nhàng kể cho người tặng về nếp nhà mình vào một dịp khác, sẽ giữ được cả niềm vui lẫn mối quan hệ. Tập quán sinh ra để người ta đối xử tốt với nhau hơn, không phải để làm khó nhau. Và nếu chính bạn không giữ nếp nào, cũng không cần áp nếp của người khác lên bó hoa mình tặng người không để ý.
Câu hỏi thường gặp
Tặng hoa sinh nhật cho người Nga bao nhiêu bông là hợp?
Theo cách hiểu phổ biến ở Nga, bó hoa tặng người sống trong dịp vui nên có số bông lẻ, ví dụ ba, năm hay bảy bông, vì số chẵn hay gắn với tang lễ. Với bó rất lớn nhiều người không đếm nữa, nhưng với bó nhỏ, giữ số lẻ là cách an toàn.
Số 4 có kiêng khi tặng hoa cho người Việt không?
Người Việt nói chung không kiêng số 4 rõ rệt như người Trung Quốc, Nhật hay Hàn, vì trong tiếng Việt số bốn không đọc gần chữ "chết". Tuy vậy, nếu người nhận là người Việt gốc Hoa hoặc gia đình chịu ảnh hưởng nếp đó, tránh bốn bông là cẩn thận.
Hoa cưới nên số chẵn hay lẻ?
Không có quy định chung. Nhiều người chuộng số chẵn cho hoa cưới theo nếp có đôi có cặp, nhiều người khác không đếm vì bó hoa cưới thường trộn nhiều loài. Nếu cô dâu chú rể hoặc gia đình hai bên có nếp riêng, nên theo nếp đó.
Một bông hoa duy nhất có bị coi là thiếu không?
Không. Một bông là số lẻ và ở nhiều nơi được hiểu là sự giản dị, tập trung, nhất là với hồng. Một bông đẹp trao đúng lúc nhiều khi gây ấn tượng hơn một bó lớn. Điều cần chú ý là bông ấy phải tươi và được gói gọn gàng.
Có nên hỏi thẳng người nhận về số bông họ thích không?
Hiếm khi cần, và hỏi thẳng làm mất bất ngờ. Cách tự nhiên hơn là hỏi người thân hoặc bạn bè của họ, hoặc chọn số lẻ không có bốn và chín bông khi chưa rõ. Với người lớn tuổi có nếp riêng, hỏi con cháu của họ là đủ.
Tiệm hoa có tự thêm bớt số bông không?
Có thể, khi thiếu hàng hoặc khi bông bị hỏng, hoặc khi tiệm thêm hoa phụ cho đầy bó. Nếu con số quan trọng, hãy dặn rõ số bông chính, nói lý do và xin ảnh bó thật trước khi giao để kiểm tra.