Theo danh sách hoa tháng sinh phổ biến nhất, tháng 9 là cúc tây (aster) và bìm bìm (morning glory), tháng 10 là cúc vạn thọ (marigold) và sao nhái (cosmos). Đây là nhóm gần gũi nhất với Việt Nam trong cả năm: vạn thọ và sao nhái mọc khắp nơi, bìm bìm leo hàng rào ở nhiều làng quê, còn các loại cúc nhỏ màu tím gần tinh thần aster cũng không khó tìm.
Vì quá quen, khó khăn của hai tháng này không phải tìm hoa mà là làm cho bó hoa có vẻ quà sinh nhật chứ không phải hoa ngoài vườn hay hoa ngày Tết. Bài này đi qua bốn loài, cách phối thành bó mùa thu, và cách tặng khi tháng 9 có khai giảng, tháng 10 có ngày 20/10. Như mọi bài trong chuyên mục, hoa tháng sinh là tập quán phương Tây, không liên quan vận mệnh hay tính cách.
Cúc tây tháng 9: những ngôi sao nhỏ cuối hè
Aster, trong tiếng Việt hay gọi là cúc tây, có tên bắt nguồn từ chữ Hy Lạp nghĩa là ngôi sao, vì bông hoa có nhiều cánh mảnh toả ra quanh một tâm vàng. Ở Anh, các loài aster nở rộ từ cuối hè sang thu, phủ tím, xanh tím, hồng, trắng trên các luống vườn đúng vào tháng 9. Nhiều người gắn aster với sự kiên nhẫn và tình cảm bền lâu.
Ở Việt Nam, tên gọi các loài cúc nhỏ khá lẫn lộn. Những chùm cúc nhỏ màu tím, mỗi cành nhiều bông li ti mà nhiều tiệm gọi là thạch thảo, trông rất gần tinh thần aster và dễ có quanh năm. Khi đặt, bạn nên tả với tiệm "loại cúc nhỏ chùm màu tím" kèm ảnh aster để hai bên hiểu nhau.
Cúc nhỏ tím rất bền, chịu nóng tốt, dễ phối với hồng, cẩm chướng, cát tường. Dùng làm nền, nó cho bó hoa độ bông xốp; dùng làm chủ, một bó toàn cúc tím gói giấy kraft trông mộc và có chủ ý. Màu tím cũng tách bó hoa sinh nhật khỏi những sắc đỏ vàng quen thuộc của mùa lễ.
Bìm bìm tháng 9: hoa buổi sáng của hàng rào
Morning glory, bìm bìm, là dây leo có hoa hình phễu, nhiều màu xanh tím, hồng, trắng. Tên tiếng Anh đúng với tính nết của nó: hoa mở vào buổi sáng và thường khép lại khi trưa chiều. Bìm bìm cùng chi với rau muống và khoai lang, nên ai từng thấy hoa rau muống sẽ nhận ra dáng phễu quen thuộc. Nhiều người gắn bìm bìm với tình cảm chân thành và những điều đẹp ngắn ngủi.
Ở Việt Nam, bìm bìm leo trên hàng rào, bờ ao ở nhiều vùng quê, nhưng không phải hoa cắt cành: hoa mỏng, mở và khép trong ngày, cắt ra là rũ. Muốn tặng đúng loài, cách hợp lý là một chậu dây leo nhỏ hoặc gói hạt giống cho người có ban công, hàng rào, kèm lời dặn bìm bìm cần nắng sáng và một chỗ để leo.
Nếu chỉ muốn giữ tinh thần, chọn màu xanh tím của bìm bìm cho bó hoa: cát tường tím xanh, cúc nhỏ tím, thêm vài cành lá dây mảnh. Hoặc viết lên thiệp một câu về loài hoa chỉ nở buổi sáng, như lời chúc người nhận có thật nhiều buổi sáng vui. Với người sinh tháng 9 yêu cây, một chậu bìm bìm trên ban công sẽ nhắc tới bạn mỗi buổi sáng hoa nở.
Cúc vạn thọ tháng 10: màu cam của mùa thu
Marigold, cúc vạn thọ, là loài hoa cam, vàng, bông tròn dày cánh, rất quen với người Việt: có trong chậu chưng Tết, trên luống hoa công viên, ở vườn nhà. Lá và hoa có mùi hăng khá rõ mà người thích, người không. Nhiều người gắn vạn thọ với sự ấm áp và lòng nhiệt thành, hợp với màu cam của mùa thu phương Tây.
Có một điểm về tên gọi: trong một số danh sách, marigold của tháng 10 được hiểu là calendula, loài hoa cam vàng cánh mảnh hơn mà tiếng Việt có nơi gọi cúc kim tiền. Hai loài khác nhau nhưng cùng tinh thần màu cam vàng. Ở Việt Nam, vạn thọ dễ có hơn, nên cứ dùng vạn thọ.
Thách thức là làm cho vạn thọ trông như hoa sinh nhật chứ không như chậu hoa ngày Tết. Cách làm: dùng vạn thọ làm điểm nhấn vài bông, phối với hoa khác màu như hồng kem, cúc nhỏ trắng, sao nhái hồng, bó lỏng tay theo dáng tự nhiên. Trước khi chọn, hỏi khéo xem người nhận có ngại mùi vạn thọ không; nếu có, giữ màu cam bằng hồng cam hoặc đồng tiền cam thay vào.
Sao nhái tháng 10: hoa đồng nội mảnh mai
Cosmos, sao nhái, có tên bắt nguồn từ chữ Hy Lạp mang nghĩa trật tự, hài hoà, vì những cánh hoa xếp đều quanh tâm. Ở Việt Nam có hai nhóm quen: sao nhái cam vàng hay mọc ven đường, bãi đất trống, và sao nhái cánh hồng, tím, trắng thân cao mảnh, được trồng thành những cánh đồng hoa cho người đến ngắm. Nhiều người gắn sao nhái với sự bình yên và vẻ đẹp giản dị.
Sao nhái rất dễ có nhưng là hoa cắt cành mau tàn hơn cúc, cánh mỏng dễ rũ khi nắng. Bó sao nhái nên được cắm nước ngay sau khi nhận, và hợp với dịp người nhận ở nhà để chăm. Đổi lại, một nắm sao nhái hồng trắng cắm lỏng trong lọ thuỷ tinh có vẻ đồng nội mà hoa nhập khó có được.
Sao nhái còn hợp với kiểu tặng "tự tay": nếu bạn trồng được vài khóm sao nhái ở ban công, một bó tự cắt kèm lời nhắn sẽ đúng tinh thần hoa tháng sinh tháng 10 hơn mọi bó đặt sẵn. Khi đó nên cắt vào sáng sớm, cắm nước ngay, và trao trong ngày.
Bốn loài, cách tặng và lưu ý
Bốn loài của tháng 9 và tháng 10 đều có ở Việt Nam ở mức nào đó. Bảng dưới nói loài nào hợp bó, loài nào hợp chậu.
| Loài | Tháng | Ở Việt Nam | Cách tặng hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Cúc tây (aster) | 9 | Có các loại cúc nhỏ chùm tím gần tinh thần | Làm nền hoặc làm chủ bó tím | Gửi ảnh để tiệm hiểu đúng loại |
| Bìm bìm | 9 | Dây leo quen, không bán cắt cành | Chậu dây leo, gói hạt giống | Hoa mở sáng, khép chiều |
| Cúc vạn thọ | 10 | Rất dễ có | Điểm nhấn vài bông, phối hoa khác | Mùi hăng; tránh vẻ chậu ngày Tết |
| Sao nhái | 10 | Rất dễ có | Nắm hoa cắm lọ, bó dáng tự nhiên | Mau tàn, cắm nước ngay |
Với nhóm hoa quen như vậy, giá trị của bó hoa nằm ở cách phối và câu chuyện, không nằm ở độ hiếm. Một bó cam tím có chủ ý, kèm thiệp kể về tập quán, thường được nhớ lâu hơn một bó hoa nhập đắt tiền.
Phối bó mùa thu từ hoa tháng 9, tháng 10
Tím và cam là hai màu đối nhau trên vòng màu, đặt cạnh nhau làm nhau rực hơn. Mấy cách phối dưới dùng toàn loài dễ có.
- Bó tím cho tháng 9. Cúc nhỏ tím làm nền, cát tường tím xanh và hồng kem làm điểm, thêm lá mảnh. Dịu, hợp với người thích tông lạnh.
- Bó cam ấm cho tháng 10. Ba bốn bông vạn thọ, vài cành sao nhái cam, hồng cam đào và lá xanh đậm. Ấm và vui, hợp bạn trẻ.
- Bó tím cam cho người sinh cuối tháng 9, đầu tháng 10. Cúc tím và sao nhái cam đặt xen, vài bông vạn thọ ở giữa; lời thiệp kể đây là hoa của cả hai tháng.
- Nắm hoa đồng nội. Sao nhái hồng trắng, cúc nhỏ, buộc dây gai, cắm lọ thuỷ tinh. Hợp người không thích bó to, trao tận tay ở nhà.
- Chậu cho người yêu cây. Chậu bìm bìm hoặc chậu vạn thọ nhỏ kèm bó cúc tím; vừa có hoa ngay, vừa có cây lớn lên.
Dặn người nhận giữ bó hoa mùa thu cho lâu
Tuốt lá ngập nước. Cúc tím, vạn thọ và sao nhái đều nhiều lá; lá ngâm trong nước sẽ úng, làm nước đục và có mùi rất nhanh. Tuốt sạch phần lá dưới mặt nước là việc quan trọng nhất.
Cắt xéo gốc, thay nước thường xuyên. Mỗi lần thay nước, cắt lại gốc một đoạn ngắn theo đường xéo để cành hút nước tốt. Sao nhái mảnh nên cắm vào bình hẹp miệng cho cành tựa vào nhau, không gãy gục.
Để chỗ mát, tránh quạt thổi thẳng. Gió quạt và nắng chiếu qua cửa kính làm sao nhái và cúc nhỏ khô cánh nhanh. Một góc phòng sáng mà mát là đủ.
Tách hoa tàn ra sớm. Bông nào héo trước thì rút ra, để các bông còn lại không bị kéo theo. Vạn thọ thường bền hơn sao nhái, nên bó phối đến mấy ngày sau có thể chỉ còn vạn thọ và cúc; khi đó cắt ngắn, dồn vào lọ nhỏ vẫn đẹp.
Chậu bìm bìm cần chỗ leo. Nếu tặng chậu, nhắc người nhận cắm sẵn một cây que hay buộc dây lên lan can để dây leo bám, đặt ở nơi có nắng sáng.
Tặng sinh nhật tháng 9, tháng 10 cho ra sinh nhật
Tháng 9 có nghỉ lễ đầu tháng và khai giảng; tháng 10 có Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10. Miền Trung vào mùa mưa bão. Các bước dưới giúp bó hoa đứng riêng.
- Tách khỏi 20/10. Nếu sinh nhật gần 20/10, đừng gộp một bó ghi hai dịp. Hai lần nhỏ hoặc một bó sinh nhật có thiệp riêng cho người nhận thấy được nhớ đúng ngày.
- Tránh vẻ hoa ngày Tết. Vạn thọ và cúc làm chủ trong chậu tròn dễ gợi chậu chưng Tết; bó lỏng tay, phối nhiều loài sẽ ra quà sinh nhật.
- Tính mưa bão ở miền Trung. Người nhận ở các tỉnh miền Trung vào mùa mưa thì chọn loài bền như cúc, cẩm chướng hơn sao nhái mảnh.
- Hỏi về mùi. Một câu hỏi khéo trước đó về mùi hoa người nhận ngại giúp tránh bó vạn thọ không được thích.
- Kể chuyện tên hoa. Aster là ngôi sao, cosmos là hài hoà, morning glory là vẻ đẹp buổi sáng: một dòng trên thiệp đủ làm người nhận mỉm cười.
Bốn loài của hai tháng này đều có tên mang hình ảnh đẹp, nên lời thiệp có sẵn chất liệu. Cho tháng 9: "Aster có tên từ chữ Hy Lạp nghĩa là ngôi sao. Tháng của bạn là tháng của những ngôi sao nhỏ màu tím." Cho tháng 10: "Cosmos, sao nhái, có tên mang nghĩa hài hoà. Chúc tuổi mới của em nhiều điều hài hoà như thế."
Với bìm bìm, hình ảnh hoa chỉ nở buổi sáng là gợi ý dễ thương cho người hay dậy sớm, hoặc ngược lại, cho người hay than không dậy nổi. Với vạn thọ, bạn kể chuyện màu cam là màu mùa thu ở châu Âu, khi lá cây chuyển màu.
Như mọi lời thiệp hoa tháng sinh, giữ ý ở loài hoa và ở mối quan hệ của hai người, không viết kiểu người sinh tháng này thì thế nào. Một câu kể chuyện, một câu chúc riêng là đủ dài cho tấm thiệp nhỏ kẹp trong bó.
Câu hỏi thường gặp
Hoa tháng 9 là hoa gì?
Theo danh sách hoa tháng sinh phổ biến nhất, tháng 9 có cúc tây (aster) là loài chính và bìm bìm (morning glory) là loài thứ hai. Ở Việt Nam, các loại cúc nhỏ chùm màu tím gần tinh thần aster dễ có, còn bìm bìm hợp tặng dạng chậu dây leo.
Hoa tháng 10 là vạn thọ hay sao nhái?
Cả hai. Danh sách phổ biến ghi cúc vạn thọ (marigold) là loài chính và sao nhái (cosmos) là loài thứ hai. Một số bản hiểu marigold là calendula, loài khác cùng tông cam vàng. Ở Việt Nam, vạn thọ và sao nhái đều rất dễ mua.
Tặng cúc vạn thọ sinh nhật có bị coi là hoa Tết không?
Có thể, nếu bạn tặng nguyên chậu vạn thọ tròn hay bó toàn vạn thọ. Dùng vạn thọ vài bông làm điểm nhấn, phối với hồng, cúc nhỏ, sao nhái, bó lỏng tay và ghi rõ đây là hoa tháng sinh tháng 10, người nhận sẽ thấy khác ngay.
Bìm bìm và hoa rau muống có liên quan không?
Có. Bìm bìm, rau muống và khoai lang cùng thuộc một chi thực vật nên hoa có dáng phễu giống nhau. Bìm bìm trong danh sách hoa tháng sinh là các loài dây leo trồng làm cảnh, hoa mở buổi sáng và khép khi trưa chiều.
Sao nhái cắt cành giữ được bao lâu?
Ngắn hơn cúc và cẩm chướng; tuỳ độ tươi lúc cắt và nhiệt độ phòng, thường chỉ vài ngày đẹp nhất. Cắm nước ngay sau khi nhận, cắt xéo gốc, tuốt lá ngập nước và để nơi mát giúp hoa giữ lâu hơn.
