Tháng 3 trong danh sách hoa tháng sinh phổ biến nhất là thuỷ tiên vàng (daffodil); tháng 4 là cúc dại, tức hoa cúc nhỏ cánh trắng nhị vàng (daisy), và đậu thơm (sweet pea). Ở Việt Nam, cúc nhỏ cánh trắng là loài dễ có nhất; thuỷ tiên vàng là hàng nhập theo mùa, không phải lúc nào cũng có; đậu thơm hiếm. Đây là ba loài gắn với mùa xuân nước Anh, nên tinh thần chung là sự tươi mới.
Bài này đi qua từng loài: nó trông ra sao, nhiều người gắn nó với điều gì, ở Việt Nam có hay không, thay bằng gì, và một lưu ý an toàn quan trọng với thuỷ tiên. Cuối bài là cách tặng sinh nhật tháng 3 khi sát ngày 8/3 và sinh nhật tháng 4 khi trời bắt đầu nóng. Như mọi bài về hoa tháng sinh trên Hoa Vui: đây là tập quán phương Tây, không phải chuyện số mệnh.
Thuỷ tiên vàng tháng 3: tiếng kèn báo xuân
Daffodil, thuỷ tiên vàng kèn, là loài thuỷ tiên có cánh xoè sáu cánh và một ống loa ở giữa, thường vàng tươi hoặc vàng phối trắng. Ở Anh, những thảm thuỷ tiên vàng nở dọc bãi cỏ, ven đường là dấu hiệu quen thuộc của mùa xuân; daffodil cũng là biểu tượng của xứ Wales, gắn với ngày truyền thống của xứ này vào 1/3. Nhiều người gắn thuỷ tiên vàng với sự khởi đầu, niềm vui sau mùa đông dài.
Ở Việt Nam, người ta quen với thuỷ tiên trắng chơi Tết hơn là thuỷ tiên vàng kèn. Daffodil cắt cành thỉnh thoảng có ở tiệm bán hàng nhập, đi theo mùa của nước xuất, nên bạn nên hỏi trước vài ngày và chuẩn bị phương án khác. Củ thuỷ tiên vàng cũng có lúc được bán để trồng chậu, nhưng cần lạnh để ra hoa, không dễ chăm ở vùng nóng.
Loài thay thế cùng tinh thần là những hoa vàng tươi, dáng gọn: tulip vàng nếu có hàng, hồng vàng, cúc nhỏ vàng, hay vài cành mimosa vàng nếu tiệm có. Một bó vàng phối lá xanh non cho cảm giác mùa xuân rất rõ. Nếu không chắc người nhận thích vàng, phối vàng với trắng sẽ mềm hơn.
Nhựa thuỷ tiên: điều người tặng nên biết
Thuỷ tiên độc nếu ăn phải. Củ, lá, hoa thuỷ tiên đều có chất gây độc khi ăn vào. Nhà có trẻ nhỏ hoặc chó mèo hay gặm lá nên đặt bình thuỷ tiên ở chỗ cao, và nhắc người nhận điều đó một cách nhẹ nhàng nếu nhà họ có trẻ.
Nhựa ở gốc làm hại hoa khác. Khi cắt, gốc thuỷ tiên tiết ra một thứ nhựa nhầy. Người trong nghề thường cho thuỷ tiên đứng riêng trong nước vài giờ để nhựa chảy hết, rồi mới cắm chung với hoa khác, và không cắt lại gốc sau đó. Cắm ngay vào chung bình, nhựa có thể làm các loài khác như tulip mau xuống sức.
Nhựa có thể làm ngứa da. Một số người bị kích ứng da khi tiếp xúc nhiều với nhựa thuỷ tiên. Người nhận chỉ cầm bó hoa thì ít khi sao, nhưng nếu người nhận tự cắm lại, nên rửa tay sau khi xử lý gốc.
Nói với tiệm thế nào. Khi đặt bó có thuỷ tiên vàng, hỏi tiệm đã để hoa "xả nhựa" trước khi bó chung chưa. Tiệm có nghề sẽ hiểu ngay; câu hỏi này cũng giúp bạn biết bó hoa sẽ bền tới đâu.
Cúc dại tháng 4: hoa "con mắt ban ngày"
Daisy trong danh sách tháng 4 là loài cúc nhỏ mọc trên bãi cỏ châu Âu, cánh trắng, nhị vàng, có khi viền hồng. Tên tiếng Anh được cho là bắt nguồn từ cụm từ cổ mang nghĩa "con mắt của ban ngày", vì hoa mở khi trời sáng và khép lại khi chiều xuống. Nhiều người gắn daisy với sự trong trẻo, hồn nhiên, nên đây là loài rất hợp tặng bạn bè, em gái, đồng nghiệp trẻ.
Ở Việt Nam, daisy đúng loài ít khi bán cắt cành, nhưng các loại cúc nhỏ cánh trắng nhị vàng thì dễ có: cúc tana, cúc nhỏ trồng ở vùng lạnh, và theo mùa thì có cúc hoạ mi. Nhiều người dịch daisy là cúc hoạ mi, nhưng cúc hoạ mi ở Hà Nội vào mùa cuối thu đầu đông, không trùng tháng 4, nên đừng hứa cúc hoạ mi cho sinh nhật tháng 4.
Cúc nhỏ trắng có ưu điểm lớn là rẻ hơn hoa nhập, bền, và đẹp cả khi bó to lẫn khi cắm một nắm trong lọ thuỷ tinh. Một bó toàn cúc nhỏ trắng gói giấy kraft trông mộc, vui, rất hợp với người trẻ không thích cầu kỳ. Với người thích màu, phối thêm vài bông màu hồng phấn hoặc vàng chanh là đủ ấm.
Đậu thơm tháng 4: cánh mỏng như lụa, hương dịu
Sweet pea, đậu thơm, là cây leo có hoa cánh mỏng, gợn sóng, nhiều màu pastel như hồng phấn, tím nhạt, trắng kem, và nổi tiếng nhờ mùi thơm dịu. Ở Anh, đậu thơm là loài được trồng nhiều trong vườn nhà và cắm bình mùa xuân hè. Nhiều người gắn đậu thơm với lời cảm ơn và sự chia tay nhẹ nhàng, nên ngoài sinh nhật, nó còn hay xuất hiện khi tiễn ai đó đi xa.
Đậu thơm không phải loài quen ở chợ hoa Việt Nam. Hạt giống có bán cho người thích trồng, nhưng cây cần mát mới ra hoa đẹp, và hoa cắt cành cũng không bền lâu. Lưu ý đậu thơm tuy tên có chữ "đậu" nhưng hạt không ăn được, khác với đậu Hà Lan trong bếp; nhà có trẻ tò mò nên cất gói hạt cẩn thận.
Loài thay thế gần nhất về dáng là cát tường (lisianthus): cánh mỏng, gợn nhẹ, nhiều màu pastel, lại bền và dễ có ở Việt Nam. Một bó cát tường hồng phấn và tím nhạt, thêm vài cành lá mảnh, cho cảm giác rất gần một bó đậu thơm. Nếu người nhận thích mùi thơm, có thể thêm một hai cành hoa thơm nhẹ mà tiệm đang có, tránh loài thơm gắt.
Ba loài, độ dễ tìm và loài thay thế
Bảng dưới là điểm khởi đầu khi bạn nhắn tiệm. Hàng nhập đi theo mùa nước ngoài, nên luôn hỏi trước và có phương án dự phòng.
| Loài | Tháng | Ở Việt Nam | Thay thế cùng tinh thần | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Thuỷ tiên vàng | 3 | Hàng nhập theo mùa, không thường xuyên | Tulip vàng, hồng vàng, cúc nhỏ vàng | Độc nếu ăn; xả nhựa trước khi cắm chung |
| Cúc dại (daisy) | 4 | Cúc nhỏ cánh trắng dễ có | Cúc tana, cúc nhỏ trắng nhị vàng | Cúc hoạ mi không vào mùa tháng 4 |
| Đậu thơm | 4 | Hiếm | Cát tường pastel | Hạt không ăn được |
Thuỷ tiên vàng đắt và khó có hơn cúc nhỏ nhiều, nên với người sinh tháng 3, một bó vàng tươi có hai ba cành thuỷ tiên làm điểm nhấn thường hợp lý hơn một bó toàn thuỷ tiên. Phần còn lại để hoa trong nước đang tươi gánh. Với tháng 4, chuyện ngược lại: cúc nhỏ trắng làm thân bó rất tự nhiên, còn cát tường thay đậu thơm thêm vào để bó có độ mềm và chút màu pastel, không cần tìm hàng nhập nào.
Sau khi trao: dặn người nhận giữ ba loài này thế nào
Thuỷ tiên vàng nở nhanh trong phòng ấm. Bông daffodil thường được bán ở dạng nụ còn khép, vào phòng ấm vài giờ là bung. Muốn hoa bền, dặn người nhận để bình ở chỗ mát, tránh nắng chiếu thẳng và tránh gần nồi cơm, bếp. Thuỷ tiên cũng hướng về phía ánh sáng, nên xoay bình mỗi ngày giúp bó không bị nghiêng một phía.
Cúc nhỏ chịu được nước nhưng ghét lá ngâm. Lá cúc ngâm dưới mặt nước rất nhanh úng, làm nước đục và có mùi. Trước khi cắm, tuốt hết lá ở đoạn gốc sẽ ngập nước, cắt xéo gốc và thay nước hai ngày một lần. Làm đúng như vậy, một bó cúc nhỏ trắng có thể giữ được khá lâu trong phòng thoáng.
Cát tường thay cho đậu thơm cần nước sạch. Cát tường nhiều nụ, nụ sẽ nở dần nếu nước sạch và gốc được cắt lại. Cành nào có bông đã héo thì ngắt bông đó đi để những nụ còn lại có sức nở tiếp.
Một chậu thay cho bó. Nếu bạn tặng chậu cúc nhỏ hay chậu thuỷ tiên trồng củ, nhắc người nhận đây là cây ưa sáng, cần tưới vừa phải, không để úng đáy chậu. Chậu thuỷ tiên nhớ đặt xa tầm tay trẻ nhỏ và thú cưng, vì củ và lá đều độc nếu ăn phải.
Gợi ý lời thiệp cho sinh nhật tháng 3, tháng 4
Mấy câu dưới chỉ là khung, bạn đổi tên, đổi chi tiết cho đúng mối quan hệ. Nguyên tắc chung: kể về loài hoa, chúc người nhận, không gán tính cách hay vận may theo tháng sinh.
- "Ở Anh, thuỷ tiên vàng nở là biết mùa xuân về, nên tháng 3 được nhận loài hoa này. Chúc chị một tuổi mới nhiều nắng như bó hoa."
- "Tháng 4 là tháng của những bông cúc nhỏ. Tên tiếng Anh của nó được cho là từ chữ con mắt ban ngày, mở ra khi trời sáng. Chúc em ngày nào cũng có lý do để mở mắt thật vui."
- "Đậu thơm của tháng 4 khó tìm ở đây, nên mình gửi cát tường, cánh mỏng y như nó. Chúc mừng sinh nhật."
- "Bó hoa này vừa là hoa tháng sinh vừa là hoa mùa xuân, mong nó ở trên bàn bạn được lâu."
Câu chuyện nguồn gốc tên gọi, như chữ "con mắt ban ngày" của daisy, là cách hiểu phổ biến trong các từ điển tiếng Anh; khi viết, cứ dùng chữ "được cho là" để giữ chừng mực.
Tặng sinh nhật tháng 3 cạnh ngày 8/3, tháng 4 khi trời nóng dần
Tháng 3 có ngày Quốc tế Phụ nữ, tháng 4 ở phía Nam đã vào nắng nóng. Mấy bước dưới giúp bó hoa đúng dịp và giữ được tươi.
- Tách sinh nhật khỏi 8/3. Nếu sinh nhật cách 8/3 vài ngày, đừng gộp hai dịp vào một bó rồi ghi "chúc mừng 8/3 và sinh nhật". Tặng hai lần nhỏ, hoặc một bó sinh nhật có thiệp riêng, người nhận sẽ thấy được nhớ đúng ngày.
- Dùng câu chuyện thuỷ tiên. Một dòng "Ở Anh, thuỷ tiên vàng nở là xuân về, nên tháng 3 là tháng của nó" giúp bó vàng khác hẳn những bó hồng đỏ quanh 8/3.
- Với tháng 4, ưu tiên loài chịu nóng. Cúc nhỏ, cát tường chịu nắng tốt hơn thuỷ tiên, đậu thơm. Giao giữa trưa ở miền Nam, dặn tiệm giữ nước gốc.
- Chọn cỡ bó theo chỗ trao. Cúc nhỏ trắng đẹp ở mọi cỡ, từ một nắm trong lọ thuỷ tinh tới bó tròn ôm tay.
- Nhắc an toàn khi cần. Nếu nhà người nhận có em bé, chọn bó không có thuỷ tiên hoặc dặn đặt bình chỗ cao.
Nếu bạn muốn một bó tháng sinh có thuỷ tiên vàng mà chưa rõ tuần đó có hàng hay không, để lại số ở khung Đặt hoa cuối bài, Hoa Vui gọi lại báo loài đang có và cùng chọn mẫu dự phòng.
Câu hỏi thường gặp
Hoa tháng 3 là hoa gì?
Theo danh sách phổ biến nhất ở Anh và Mỹ, hoa tháng 3 là thuỷ tiên vàng (daffodil), loài thuỷ tiên có ống loa ở giữa. Tháng 3 thường chỉ có một loài chính. Ở Việt Nam, thuỷ tiên vàng là hàng nhập theo mùa, nên hay được thay bằng hoa vàng tươi như tulip vàng hoặc hồng vàng.
Thuỷ tiên vàng và thuỷ tiên chơi Tết có giống nhau không?
Cùng chi thuỷ tiên nhưng khác dáng. Thuỷ tiên chơi Tết ở Việt Nam thường có chùm hoa nhỏ trắng nhuỵ vàng, thơm, trồng từ củ trong nước. Thuỷ tiên vàng kèn có bông to hơn, một bông một cành, ống loa dài. Cả hai đều độc nếu ăn phải.
Có nên cắm thuỷ tiên vàng chung với hoa khác không?
Được, nhưng nên để thuỷ tiên đứng riêng trong nước vài giờ cho nhựa ở gốc chảy hết rồi mới cắm chung, và không cắt lại gốc. Nhựa thuỷ tiên có thể làm các loài khác như tulip mau xuống sức nếu cắm chung ngay.
Hoa cúc hoạ mi có phải hoa tháng 4 không?
Daisy của tháng 4 hay được dịch là cúc hoạ mi, nhưng cúc hoạ mi bán ở Hà Nội vào mùa cuối thu đầu đông, không vào tháng 4. Cho sinh nhật tháng 4, các loại cúc nhỏ cánh trắng nhị vàng khác giữ đúng tinh thần daisy và dễ có hơn.
Đậu thơm có trồng được ở Việt Nam không?
Có người trồng ở vùng mát hoặc vào mùa lạnh từ hạt, nhưng không dễ ra hoa đẹp ở vùng nóng. Nếu tặng hạt giống, nên nói rõ cây ưa mát và hạt không ăn được. Với hoa cắt cành, cát tường là loài thay thế gần về dáng và bền hơn nhiều.
