Theo danh sách hoa tháng sinh phổ biến nhất, tháng 11 là hoa cúc (chrysanthemum), tháng 12 là thuỷ tiên trắng (narcissus, paperwhite) và nhựa ruồi (holly). Ở Việt Nam, cúc là loài dễ mua nhất năm với vô số dáng và màu; thuỷ tiên trắng có vào dịp gần Tết; nhựa ruồi thật thì hiếm, đồ trang trí Giáng sinh phần lớn là cành giả.
Hai tháng cuối năm có một điểm khó riêng: hoa cúc vàng, cúc trắng trong mắt nhiều người Việt gắn với việc viếng, và ở một số nước châu Âu cũng vậy. Bài này chỉ cách chọn cúc cho ra hoa sinh nhật, lưu ý an toàn với củ thuỷ tiên và quả nhựa ruồi, rồi cách tặng khi tháng 11 có ngày Nhà giáo, tháng 12 có Giáng sinh và tất niên. Hoa tháng sinh là tập quán phương Tây, không mang nghĩa vận mệnh.
Hoa cúc tháng 11: loài hoa của mùa thu muộn
Chrysanthemum có tên ghép từ hai chữ Hy Lạp nghĩa là vàng và hoa, vì những giống cúc cổ thường có màu vàng. Cúc nở rộ vào cuối thu, khi nhiều loài khác đã tàn, nên ở châu Âu và châu Mỹ, nó gắn với tháng 11. Nhiều người gắn cúc với niềm vui, sự lạc quan và tình bạn lâu năm. Ở Nhật Bản, hoa cúc lại gắn với hoàng gia, cho thấy cùng một loài có thể mang nghĩa rất khác giữa các nơi.
Ở Việt Nam, cúc là loài có nhiều dạng nhất trong tiệm hoa: cúc ping pong tròn như quả bóng, cúc chùm nhiều bông nhỏ trên một cành, cúc đại đoá bông to, cúc hoạ mi mảnh mai theo mùa ở miền Bắc, và các loại cúc nhỏ màu tím, cam, hồng, xanh cốm. Người sinh tháng 11 vì vậy không bao giờ thiếu hoa tháng sinh, chỉ cần chọn đúng dáng và màu.
Cúc còn có ưu điểm bền: cắm bình thay nước đều có thể đẹp lâu hơn nhiều loài khác, chịu được cả đường giao xa. Với người nhận bận rộn, ít thời gian chăm hoa, một bó cúc chọn khéo là món quà sinh nhật thực tế mà vẫn đúng tập quán. Dặn thêm người nhận tuốt sạch lá ở đoạn ngập nước, vì lá cúc ngâm lâu làm nước bình đục và có mùi trước khi hoa kịp tàn.
Khi hoa cúc mang nghĩa viếng: đọc đúng người nhận
Ở Việt Nam. Nhiều gia đình quen thấy cúc vàng, cúc trắng đại đoá trong dịp viếng, trên bàn thờ, ngày giỗ. Một bó cúc vàng trắng thuần, nhất là cúc đại đoá, có thể làm người lớn tuổi chạnh lòng nếu nhận vào ngày sinh nhật.
Ở một số nước châu Âu. Ở Pháp, Bỉ, Ý và vài nước khác, chậu cúc gắn với việc viếng mộ vào đầu tháng 11. Người từ những nước này có thể ngạc nhiên khi nhận bó cúc sinh nhật, dù cúc là hoa tháng sinh trong danh sách tiếng Anh.
Ở Mỹ và Anh. Cúc được dùng rộng rãi trong trang trí mùa thu và tặng nhau thoải mái hơn, đó cũng là lý do cúc đứng trong danh sách tháng 11 của các nước nói tiếng Anh.
Cách xử lý. Không cần bỏ cúc, chỉ cần đổi dáng và màu: cúc ping pong hồng, xanh cốm, cam; cúc chùm nhiều màu; phối thêm hồng, cẩm chướng, lá xanh. Tránh bó toàn cúc trắng vàng gói giấy trắng. Với người nước ngoài, hỏi trước họ đến từ đâu là cách chắc nhất.
Chọn cúc cho ra hoa sinh nhật: năm cách phối
Năm cách dưới đều dùng cúc làm chủ mà không gợi không khí viếng. Bạn đọc mô tả cho tiệm, kèm ảnh nếu có.
- Bó ping pong nhiều màu. Cúc ping pong hồng phấn, xanh cốm và kem, bó tròn gọn, gói giấy màu. Trông như kẹo, rất hợp với người trẻ.
- Cúc chùm cam với lá xanh đậm. Màu cam ấm của mùa thu, lá đậm làm nền; hợp với đồng nghiệp, bạn bè, cả nam lẫn nữ.
- Cúc hoạ mi bó to nếu đang mùa. Ở miền Bắc, cuối thu đầu đông là mùa cúc hoạ mi; một ôm cúc hoạ mi trắng nhị vàng mang vẻ trong trẻo, khác hẳn cúc đại đoá. Lịch mùa cụ thể có bên trang Trung Tâm Hoa Tươi.
- Cúc phối hồng và cẩm chướng. Cúc làm thân, hồng và cẩm chướng tông hồng đào làm điểm; cho bó đầy đặn mà mềm.
- Chậu cúc nhỏ màu tươi. Một chậu cúc mini hồng hay tím trên bàn làm việc; sống lâu hơn bó, hợp người thích cây.
Thuỷ tiên trắng tháng 12: chùm hoa thơm của mùa đông
Thuỷ tiên trắng trong danh sách tháng 12 là các loài thuỷ tiên có chùm hoa nhỏ màu trắng, thơm, mà tiếng Anh gọi là paperwhite. Ở các nước ôn đới, người ta trồng củ trong chậu sỏi và nước để hoa nở trong nhà giữa mùa đông, nên loài này gắn với tháng 12. Nhiều người gắn thuỷ tiên trắng với hy vọng, sự khởi đầu và niềm vui trong những ngày lạnh.
Người Việt cũng quen với thuỷ tiên trắng qua thú chơi thuỷ tiên ngày Tết, có truyền thống lâu ở Hà Nội: người chơi gọt tỉa củ để hoa nở đúng dịp giao thừa và cành có dáng mình muốn. Vì vậy thuỷ tiên dạng củ, dạng chậu thường xuất hiện ở chợ hoa vào khoảng tháng 12 dương lịch tới Tết. Với người sinh tháng 12, đây là hoa tháng sinh trùng đúng mùa của nó ở Việt Nam, điều hiếm có trong cả danh sách.
Mùi paperwhite khá nồng; có người thích, có người thấy nặng trong phòng kín. Nếu người nhận ở phòng nhỏ, máy lạnh đóng kín, vài cành thuỷ tiên trong bó là đủ, đừng tặng cả chậu lớn. Một chậu củ thuỷ tiên đang lên nụ lại là món quà vui cho người thích theo dõi cây lớn từng ngày.
Củ thuỷ tiên và quả nhựa ruồi: điều cần dặn khi nhà có trẻ
Củ thuỷ tiên trông giống củ hành. Củ thuỷ tiên khi chưa trồng có vỏ nâu, hình dáng gần với hành tây, hành tím. Củ, lá, hoa thuỷ tiên đều độc nếu ăn phải. Tặng củ chưa trồng, nhắc người nhận cất xa khu bếp và xa tầm tay trẻ nhỏ.
Nhựa thuỷ tiên làm hại hoa khác. Như thuỷ tiên vàng, thuỷ tiên trắng cắt cành cũng tiết nhựa ở gốc. Muốn cắm chung với hoa khác, để thuỷ tiên đứng riêng trong nước vài giờ rồi mới ghép, không cắt lại gốc.
Quả nhựa ruồi độc với trẻ và thú cưng. Quả đỏ của cây nhựa ruồi thật trông như kẹo, nhưng gây ngộ độc nếu ăn phải. Nếu có cành thật, đặt ở chỗ cao, nhặt quả rụng ngay.
Trạng nguyên cũng có nhựa trắng. Cây trạng nguyên lá đỏ, loài cây cảnh mùa Giáng sinh rất phổ biến ở Việt Nam, có nhựa trắng có thể gây kích ứng da và miệng. Không quá nguy hiểm nhưng vẫn nên để xa tầm với của trẻ nhỏ và thú cưng.
Nhựa ruồi: thay bằng cành xanh đậm và chút đỏ
Holly, nhựa ruồi, là cây bụi có lá xanh đậm bóng, mép lá có gai, và những chùm quả đỏ vào mùa đông. Ở Anh, cành nhựa ruồi được dùng trang trí nhà cửa dịp Giáng sinh từ rất lâu, và hình lá gai quả đỏ trở thành biểu tượng quen thuộc trên thiệp mùa lễ. Nhiều người gắn nhựa ruồi với sự che chở và niềm vui gia đình trong mùa lạnh.
Ở Việt Nam, nhựa ruồi thật hiếm khi có ở tiệm hoa; cành lá gai quả đỏ bày dịp Noel phần lớn là đồ giả bằng nhựa hoặc vải. Để giữ tinh thần nhựa ruồi trong bó hoa thật, dùng lá xanh đậm bóng làm nền và một điểm đỏ: vài bông hồng đỏ nhỏ, cẩm chướng đỏ, hoặc cành quả trang trí màu đỏ mà tiệm có. Bó trắng xanh đỏ với thuỷ tiên trắng, lá đậm và chút đỏ cho người sinh tháng 12 là bó gói trọn cả hai loài.
Có danh sách còn xếp trạng nguyên (poinsettia) vào tháng 12. Ở Việt Nam, trạng nguyên dễ mua dạng chậu vào cuối năm, nên một chậu trạng nguyên nhỏ cũng là lựa chọn hợp tinh thần, nhất là khi sinh nhật sát Giáng sinh. Chỉ nhớ lời dặn về nhựa trắng ở mục trên, và đặt chậu ở chỗ sáng, tránh gió lùa, vì trạng nguyên dễ rụng lá khi bị chuyển chỗ liên tục hoặc thiếu sáng.
Ba loài của tháng 11, tháng 12 ở Việt Nam
Bảng dưới gom các điểm chính để bạn quyết nhanh. Nhận định độ dễ tìm là kinh nghiệm chung của nghề hoa trong nước.
| Loài | Tháng | Ở Việt Nam | Cách tặng hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Hoa cúc | 11 | Rất dễ có, nhiều dáng, nhiều màu | Ping pong nhiều màu, cúc chùm cam, phối hồng | Tránh bó cúc trắng vàng thuần với người lớn tuổi |
| Thuỷ tiên trắng | 12 | Có từ cuối năm tới Tết, dạng củ và chậu | Vài cành trong bó, hoặc chậu củ đang lên nụ | Độc nếu ăn; củ giống hành; mùi nồng |
| Nhựa ruồi | 12 | Hiếm cành thật | Lá xanh đậm và điểm đỏ trong bó | Quả độc; có thể thay bằng chậu trạng nguyên |
Tháng 12 là tháng hiếm hoi có loài hoa tháng sinh trùng đúng mùa ở Việt Nam. Nếu người nhận ở miền Bắc, trời lạnh còn giúp bó hoa bền hơn hẳn mùa hè, nên đây là dịp tốt để chọn những loài mảnh như thuỷ tiên. Ở miền Nam, cuối năm là mùa khô, trời dịu hơn giữa năm nhưng nắng trưa vẫn gắt; cúc và lá xanh đậm vẫn là bộ đôi bền nhất cho bó tháng sinh tháng 11, tháng 12 ở đây.
Tặng sinh nhật tháng 11, tháng 12 giữa mùa cuối năm
Cuối năm dồn dập dịp: 20/11, Giáng sinh, tất niên, đón năm mới. Mấy bước dưới giúp bó hoa sinh nhật đứng riêng giữa những dịp ấy.
- Tách khỏi 20/11. Nếu người nhận là thầy cô sinh tháng 11, đừng gộp một bó ghi hai dịp. Tặng hai lần, hoặc ghi rõ thiệp sinh nhật riêng.
- Tách khỏi Giáng sinh. Người sinh cuối tháng 12 hay bị nhận quà gộp. Một bó nhỏ không mang màu đỏ xanh Noel, trao đúng ngày sinh, sẽ làm họ thấy được nhớ riêng.
- Tận dụng trời lạnh ở miền Bắc. Hoa bền hơn, giao xa dễ hơn; những loài mảnh như thuỷ tiên, cúc hoạ mi giữ được lâu.
- Đọc người nhận trước khi chọn cúc. Người lớn tuổi, người nước ngoài từ châu Âu: chọn cúc màu tươi, phối nhiều loài.
- Dặn an toàn ngắn gọn. Thuỷ tiên, nhựa ruồi, trạng nguyên: một câu "để chỗ cao giúp mình nhé" là đủ.
Về lời thiệp, tháng 11 và tháng 12 có chất liệu dễ kể: tên chrysanthemum nghĩa là hoa vàng; thuỷ tiên trắng được người ở xứ lạnh trồng trong nhà để có hoa giữa mùa đông. Một câu như "Tháng của bạn là tháng người ta trồng thuỷ tiên để có hoa giữa ngày lạnh, chúc bạn luôn có một góc ấm như thế" vừa nói về loài hoa vừa gửi được lời chúc, không cần gán gì cho tính cách người nhận.
Câu hỏi thường gặp
Hoa tháng 11 là hoa gì?
Theo danh sách hoa tháng sinh phổ biến nhất ở Anh và Mỹ, hoa tháng 11 là hoa cúc (chrysanthemum). Tháng này thường chỉ có một loài. Ở Việt Nam, cúc rất dễ mua với nhiều dáng như ping pong, cúc chùm, cúc đại đoá và cúc hoạ mi theo mùa ở miền Bắc.
Tặng cúc sinh nhật có bị coi là hoa viếng không?
Có thể, nếu là bó cúc vàng trắng thuần, nhất là cúc đại đoá. Chọn cúc ping pong, cúc chùm màu hồng, cam, xanh cốm, phối với hồng hoặc cẩm chướng, gói giấy màu và ghi rõ đây là hoa tháng sinh tháng 11, người nhận sẽ hiểu ngay ý vui.
Hoa tháng 12 là thuỷ tiên hay nhựa ruồi?
Cả hai. Danh sách phổ biến ghi thuỷ tiên trắng (narcissus, paperwhite) là loài chính và nhựa ruồi (holly) là loài thứ hai; có danh sách thêm trạng nguyên. Ở Việt Nam, thuỷ tiên trắng dễ có vào cuối năm hơn nhựa ruồi thật.
Củ thuỷ tiên có độc không?
Có. Củ, lá và hoa thuỷ tiên đều độc nếu ăn phải, và củ chưa trồng trông khá giống củ hành. Khi tặng củ, nhắc người nhận cất xa khu bếp và tầm tay trẻ nhỏ, thú cưng. Ngắm và chăm cây bình thường thì không đáng lo.
Sinh nhật đúng ngày Giáng sinh thì tặng hoa thế nào?
Nên có hai món tách bạch: hoa sinh nhật riêng với thiệp ghi tên và tuổi, và nếu muốn, một món nhỏ cho Giáng sinh. Bó sinh nhật nên tránh bộ màu đỏ xanh Noel; thuỷ tiên trắng phối hồng kem hoặc cúc ping pong pastel là lựa chọn đứng riêng.
Cúc hoạ mi có phải hoa tháng sinh tháng 11 không?
Cúc hoạ mi thuộc nhóm hoa cúc nên vẫn hợp tinh thần tháng 11, lại đang vào mùa ở miền Bắc vào cuối thu đầu đông. Nó không phải loài cúc được nhắc đích danh trong danh sách phương Tây, nhưng dùng làm hoa tháng sinh tháng 11 hoàn toàn hợp lý.
