Theo danh sách hoa tháng sinh phổ biến nhất ở Anh và Mỹ, tháng 1 là cẩm chướng (carnation) và snowdrop, tháng 2 là violet và anh thảo (primrose). Ở Việt Nam, cẩm chướng là loài dễ mua nhất trong bốn loài, có gần như quanh năm. Violet có họ hàng gần là păng-xê, thường bán dạng chậu ở vùng lạnh. Snowdrop và anh thảo thì rất khó gặp, nên cần loài thay thế.
Người sinh hai tháng này còn có một đặc thù: sinh nhật hay rơi vào mùa Tết, có khi trùng Valentine. Bó hoa sinh nhật dễ bị lẫn vào hoa chưng Tết hoặc bị hiểu thành hoa tình yêu. Bài này đi qua từng loài, loài nào thay được loài nào, rồi tới cách tặng sao cho bó hoa vẫn là của riêng ngày sinh của người nhận. Nhắc lại: đây là tập quán phương Tây, không nói gì về vận mệnh hay tính cách người sinh tháng 1, tháng 2.
Cẩm chướng tháng 1: loài dễ nhất trong cả năm
Dễ có. Cẩm chướng được trồng nhiều ở vùng lạnh trong nước, đặc biệt quanh Đà Lạt, và có ở hầu hết tiệm hoa. Có loại bông to một cành một hoa, có loại chùm nhiều bông nhỏ gọi là cẩm chướng nhánh, nên dễ làm bó to lẫn bó nhỏ.
Bền cắm bình. Cẩm chướng thuộc nhóm hoa cắt cành bền, nếu thay nước và cắt gốc đều có thể giữ dáng khá lâu. Với người nhận bận rộn hay người lớn tuổi, đây là điểm cộng thật sự.
Nhiều màu, nên chọn màu cẩn thận. Cẩm chướng có trắng, hồng nhạt, hồng đậm, đỏ, vàng, cam, tím và nhiều loại viền hai màu. Nhiều người gắn cẩm chướng với sự ngưỡng mộ và tình thương; ở Việt Nam, cẩm chướng hồng còn hay đi cùng Ngày của Mẹ, ngày Nhà giáo. Cho một người bạn trẻ, cẩm chướng viền hai màu hoặc tông cam đào trông tươi và ít gợi những dịp ấy.
Một điểm nhỏ. Cẩm chướng có mùi thơm nhẹ kiểu đinh hương ở một số giống, không gắt. Người nhạy mùi thường vẫn chịu được, nhưng nếu người nhận dị ứng phấn hoa, hỏi trước vẫn hơn.
Snowdrop: vì sao gần như không có ở Việt Nam và thay bằng gì
Snowdrop là loài hoa nhỏ màu trắng, mỗi cành một bông cúi đầu xuống như giọt nước, mọc từ củ và nở vào cuối đông ở châu Âu, có khi còn trồi lên khỏi lớp tuyết mỏng. Với người Anh, thấy snowdrop là biết mùa lạnh sắp qua, nên nhiều người gắn loài này với hy vọng, khởi đầu mới. Tiếng Việt hay gọi là hoa giọt tuyết, có nơi gọi tuyết điểm.
Chính vì cần một mùa đông lạnh thật sự và thân hoa rất ngắn, snowdrop hầu như không được bán làm hoa cắt cành ở Việt Nam. Đừng tìm mua cho bằng được, và cũng đừng hứa trước với người nhận. Cách giữ tinh thần của nó là chọn hoa trắng, nhỏ, thanh mảnh, gợi cảm giác khởi đầu mới. Baby trắng, các loại cúc nhỏ cánh trắng, hay vài cành thuỷ tiên trắng nếu đang dịp Tết là những lựa chọn hợp.
Một cách khác là ghép: bó cẩm chướng làm thân, thêm một nhúm hoa trắng li ti làm điểm sáng, rồi viết trên thiệp "tháng 1 có hai loài hoa, một loài ở xứ lạnh nên mình gửi bạn bằng câu chuyện". Người nhận thường nhớ câu đó lâu hơn nhớ loài hoa. Nếu người nhận thích cây trồng, có thể tặng kèm một cuốn sổ hay tấm thiệp vẽ hình snowdrop thay cho hoa thật.
Violet tháng 2: tìm qua người họ hàng păng-xê
Violet trong danh sách hoa tháng sinh là những loài hoa tím nhỏ thuộc chi Viola, trong đó quen nhất ở châu Âu là violet thơm (sweet violet), hoa nhỏ, mọc sát đất, có mùi dịu. Nhiều người gắn violet với sự khiêm nhường và lòng chung thuỷ. Ở Việt Nam, violet thơm gần như không có hàng, nhưng păng-xê (pansy) cùng chi Viola thì được trồng ở vùng lạnh và thường bán dạng chậu nhỏ, có cả màu tím.
Một chậu păng-xê tím đặt trên bàn làm việc hoặc bậu cửa sổ là món quà sinh nhật tháng 2 vừa đúng tập quán, vừa sống được lâu hơn bó hoa. Lưu ý păng-xê ưa mát, ở vùng nóng sẽ nhanh tàn; nên dặn người nhận để chỗ sáng, thoáng, tránh nắng gắt buổi trưa, và chấp nhận đây là cây sống một mùa.
Nếu muốn hoa cắt cành, bạn giữ tinh thần violet bằng màu tím: cát tường tím, cúc nhỏ tím, thạch thảo tím, hay vài cành oải hương khô đặt kèm. Tím là màu dễ phối với trắng và xanh lá, cho một bó dịu, khác hẳn sắc đỏ hồng của mùa Valentine, nên rất hợp khi bạn tặng sinh nhật cho người không phải người yêu vào giữa tháng 2.
Anh thảo: loài báo xuân của nước Anh
Anh thảo (primrose) là loài hoa nhỏ mọc thành khóm thấp, hoa vàng nhạt có tâm vàng đậm hơn, nở vào đầu xuân ở Anh. Tên tiếng Anh xuất phát từ tiếng Latin mang nghĩa "hoa đầu tiên", đúng với việc nó thuộc nhóm nở sớm nhất trong năm. Nhiều người gắn anh thảo với tuổi trẻ và sự tươi mới. Những giống lai nhiều màu cũng được trồng làm hoa chậu ở các nước ôn đới.
Ở Việt Nam, anh thảo không phải loài quen ở chợ hoa. Thỉnh thoảng có thể gặp dạng chậu nhỏ ở vùng lạnh, nhưng không chắc có đúng lúc bạn cần. Loài thay thế tốt là những hoa nhỏ màu vàng kem, mềm mại: hồng mini vàng nhạt, cúc nhỏ vàng, hoa mao lương (ranunculus) vàng nếu tiệm có hàng nhập. Màu vàng nhạt giữ đúng không khí đầu xuân của anh thảo mà không chói như vàng của hoa chưng Tết.
Có danh sách ghi tháng 2 là violet và diên vĩ (iris) thay vì anh thảo. Nếu bạn gặp bản đó, diên vĩ tím xanh cũng là lựa chọn đẹp, dáng cao thanh, đôi khi có ở tiệm dưới dạng hàng nhập. Điều quan trọng là chọn một bản và nói rõ trên thiệp, thay vì cố gom cả ba loài vào một bó.
Bốn loài, độ dễ tìm và loài thay thế
Bảng tóm tắt để bạn mang đi hỏi tiệm. "Dễ tìm" là nhận định chung theo kinh nghiệm nghề hoa trong nước, có thể khác theo tuần và theo nơi.
| Loài | Tháng | Ở Việt Nam | Thay thế cùng tinh thần |
|---|---|---|---|
| Cẩm chướng | 1 | Dễ, gần như quanh năm | Không cần thay; chọn màu hợp người nhận |
| Snowdrop | 1 | Gần như không có | Hoa trắng nhỏ thanh mảnh: baby, cúc nhỏ trắng, thuỷ tiên trắng dịp Tết |
| Violet | 2 | Hiếm; có păng-xê cùng chi dạng chậu | Chậu păng-xê tím, hoặc hoa cắt tông tím: cát tường, cúc nhỏ tím |
| Anh thảo | 2 | Hiếm, đôi khi có chậu nhỏ | Hoa nhỏ vàng kem: hồng mini, cúc nhỏ vàng, mao lương nếu có |
Khi nhắn tiệm, nên gửi tên tiếng Anh kèm ảnh, vì tên tiếng Việt của snowdrop, violet hay primrose chưa thống nhất. Một tiệm nghe "hoa tím" có thể hiểu là bất cứ hoa nào màu tím.
Ba bó hoa gợi ý cho người sinh tháng 1, tháng 2
Ba gợi ý dưới đi từ dễ làm nhất tới cầu kỳ hơn. Bạn chỉ cần đọc mô tả cho tiệm, kèm ảnh tham khảo nếu có; số bông và cỡ bó tuỳ ngân sách và chỗ trao.
- Bó cẩm chướng hai tông cho tháng 1. Cẩm chướng hồng đào làm chủ, thêm vài cành cẩm chướng nhánh trắng và một nhúm hoa trắng li ti cho tinh thần snowdrop. Gói giấy màu kem hoặc xám nhạt để bó trông dịu, không giống hoa dịp lễ. Hợp với bạn bè, đồng nghiệp, người thân ở mọi lứa tuổi.
- Chậu păng-xê tím kèm thiệp cho tháng 2. Một chậu nhỏ đặt trong giỏ mây hoặc túi giấy, thiệp ghi tháng 2 là tháng của violet và păng-xê là họ hàng gần của nó. Hợp với người thích cây, người làm văn phòng có bàn cạnh cửa sổ, người không thích hoa chóng tàn.
- Bó tím vàng nhạt cho người sinh cuối tháng 2. Cát tường tím, cúc nhỏ vàng kem, thêm lá xanh mảnh: tím gợi violet, vàng kem gợi anh thảo. Bó này đứng riêng hẳn giữa những bó hồng đỏ của mùa Valentine và những cành đào cành mai của mùa Tết, nên người nhận nhìn là biết đây là hoa sinh nhật.
- Phương án khi cần gọn nhẹ. Nếu người nhận đang đi lại nhiều dịp Tết, một bông cẩm chướng hoặc một cành cát tường gói giấy kèm thiệp viết tay là đủ; bó nhỏ dễ mang theo xe, không phải lo bình cắm.
Lời thiệp ngắn kể chuyện hoa tháng sinh
Thiệp là nơi biến một bó cẩm chướng bình thường thành hoa tháng sinh. Không cần dài, chỉ cần một câu nói rõ đây là tập quán và một câu chúc của riêng bạn. Ví dụ: "Ở Anh, người sinh tháng 1 có hoa cẩm chướng. Năm nay mình gửi bạn đúng loài ấy, chúc tuổi mới thật khoẻ." Hoặc cho tháng 2: "Tháng 2 là tháng của violet; tìm không ra violet nên mình mang về họ hàng của nó, mong chậu hoa nhỏ này ở cạnh bạn cả mùa xuân."
Tránh những câu kiểu "người sinh tháng 2 vốn chung thuỷ như violet" hay "tháng 1 sinh ra để thành công". Đó là gán tính cách, không thuộc tập quán gốc, và người nhận có thể thấy gượng. Cách viết an toàn là nói về loài hoa và về mối quan hệ giữa hai người, không nói về số phận của người nhận.
Nếu bạn dùng loài thay thế, cứ thành thật nói ra. Một câu "snowdrop là hoa xứ tuyết, ở đây không có, nên mình chọn hoa trắng nhỏ thay cho nó" vừa đúng sự thật vừa cho thấy bạn đã tìm hiểu. Người nhận thường thích điều đó hơn một lời khẳng định sai rằng bó hoa là snowdrop thật.
Tặng sinh nhật tháng 1, tháng 2 giữa mùa Tết và Valentine
Hai tháng này đông dịp nhất năm, nên bó hoa sinh nhật cần được tách khỏi không khí chung. Các bước dưới giúp bó hoa vẫn là của riêng ngày sinh.
- Tránh trông giống hoa chưng Tết. Cành đào, cành mai, chậu cúc mâm xôi, lay ơn đỏ là hoa Tết trong mắt nhiều nhà. Bó sinh nhật nên nhỏ gọn, cầm tay, màu nhẹ hơn.
- Với người không phải người yêu, tránh hồng đỏ quanh 14/2. Bó violet hay cẩm chướng tím nhạt nói rõ đây là sinh nhật, không phải lời tỏ tình.
- Tính trước chuyện nghỉ Tết. Người nhận có thể về quê, tiệm hoa có thể nghỉ, hàng hoa tăng nhu cầu. Nếu sinh nhật rơi vào những ngày ấy, trao sớm hoặc trao muộn kèm một lời nhắn hẹn trước cũng không sao.
- Kể chuyện tháng sinh trên thiệp. Một câu ngắn về cẩm chướng hay violet làm bó hoa khác hẳn những bó hoa khác người nhận thấy trong mùa lễ.
- Chọn loài bền nếu người nhận đi xa. Cẩm chướng, cát tường chịu được vài ngày đường; chậu păng-xê thì nên tặng khi người nhận đã ở nhà ổn định.
Câu hỏi thường gặp
Hoa tháng 1 là hoa gì?
Theo danh sách hoa tháng sinh phổ biến nhất ở Anh và Mỹ, tháng 1 có cẩm chướng (carnation) là loài chính và snowdrop, hoa giọt tuyết, là loài thứ hai. Ở Việt Nam, cẩm chướng dễ mua quanh năm, còn snowdrop gần như không có nên thường thay bằng hoa trắng nhỏ.
Hoa tháng 2 là violet hay diên vĩ?
Cả hai đều có trong các phiên bản khác nhau. Bản phổ biến ở Anh ghi violet và anh thảo; một số danh sách khác ghi violet và diên vĩ. Violet có mặt trong hầu hết các bản nên là lựa chọn chắc nhất cho tháng 2.
Păng-xê có phải violet không?
Păng-xê và violet thuộc cùng chi Viola nên là họ hàng gần, nhưng không phải cùng một loài. Păng-xê bông to hơn, nhiều màu và hay được trồng chậu. Dùng chậu păng-xê tím cho sinh nhật tháng 2 là cách giữ tinh thần violet hợp lý ở Việt Nam.
Tặng cẩm chướng sinh nhật có bị hiểu là hoa Ngày của Mẹ không?
Có thể, nếu bạn chọn bó cẩm chướng hồng gói kiểu truyền thống. Đổi sang màu cam đào, vàng, tím nhạt hoặc loại viền hai màu, phối thêm hoa nhỏ và lá, rồi ghi rõ trên thiệp đây là hoa tháng sinh tháng 1, người nhận sẽ hiểu ngay.
Sinh nhật đúng mùng một Tết thì tặng hoa thế nào?
Nhiều gia đình chú trọng chuyện đầu năm, nên với người lớn tuổi, một bó màu tươi sáng, không trắng toát, trao kèm lời chúc năm mới và sinh nhật là hợp. Nếu không gặp được, có thể trao trước Tết với lời hẹn, hoặc gửi sau khi tiệm hoa mở lại.
Snowdrop khô hay ép có bán ở Việt Nam không?
Rất hiếm. Thay vì tìm hoa ép nhập về, bạn có thể tặng tấm thiệp hoặc bức vẽ nhỏ có hình snowdrop kèm bó hoa trắng thật. Cách đó giữ được câu chuyện tháng sinh mà không phải lo hàng giả, hàng nhuộm.
